ហេតុអ្វីកម្ពុជាប្រើរូបិយប័ណ្ណពីរ ហើយតើស្ថានភាពនេះកំពុងផ្លាស់ប្តូរឬទេ? ប្រវត្តិសាស្ត្រពន្យល់បានច្រើនថា ហេតុអ្វីកម្ពុជាប្រើប្រាក់ដុល្លារអាមេរិក ទន្ទឹមនឹងប្រាក់រៀល។ រូបិយវត្ថុត្រូវបានលុបចោលនៅឆ្នាំ 1975 ហើយប្រាក់ដុល្លារបានហូរចូលយ៉ាងច្រើននៅដើមទសវត្សរ៍ 1990។ មានរឿងខ្លះកំពុងផ្លាស់ប្តូរ ដូចជាការទូទាត់ជាប្រាក់រៀលតាមទូរស័ព្ទ និងប្រាក់បញ្ញើជាប្រាក់រៀល។ ប៉ុន្តែចំណែកប្រាក់ដុល្លារក្នុងរូបិយវត្ថុទូលាយ (broad money) ស្ទើរតែមិនប្រែប្រួលក្នុងរយៈពេល 10 ឆ្នាំ។
អ្វីដែលបានកើតឡើង
នៅក្នុងហាងមួយនៅភ្នំពេញ ស្លាកតម្លៃសរសេរជាដុល្លារ ប៉ុន្តែប្រាក់អាប់ដែលគេអាប់ឱ្យវិញជាប្រាក់រៀល។ អ្នកសេដ្ឋកិច្ចហៅបាតុភូតនេះថា ការប្រើប្រាស់ប្រាក់ដុល្លារ (dollarization)។ វាមានន័យថា ប្រជាជនប្រើរូបិយប័ណ្ណបរទេស ជំនួស ឬទន្ទឹមនឹងរូបិយប័ណ្ណរបស់ខ្លួន។
នៅឆ្នាំ 2025 ប្រាក់បញ្ញើទាំងអស់នៅធនាគារ 90.7% ជារូបិយប័ណ្ណបរទេស ដែលភាគច្រើនជាប្រាក់ដុល្លារអាមេរិក (ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា ឬ NBC, 2025)។ ដូច្នេះ នៅសល់ប្រមាណតែ 9% ជាប្រាក់រៀល (ការគណនារបស់យើង)។ នៅឆ្នាំ 2024 ប្រាក់កម្ចី 88.2% ជារូបិយប័ណ្ណបរទេស (NBC, 2024)។ មានន័យថា ក្នុងចំណោមប្រាក់កម្ចី 100 មានតែប្រមាណ 12 ប៉ុណ្ណោះ ដែលផ្តល់ជាប្រាក់រៀល (11.8%, ការគណនារបស់យើង)។
មានរឿងខ្លះកំពុងងាកមករកប្រាក់រៀល៖
- ការទូទាត់តាមទូរស័ព្ទ។ បាគង (Bakong) គឺជាប្រព័ន្ធទូទាត់ឌីជីថលរបស់ធនាគារកណ្តាល។ នៅឆ្នាំ 2024 ប្រតិបត្តិការតាមបាគង 49% ធ្វើជាប្រាក់រៀល៖ 299.32 លាន ក្នុងចំណោម 608.32 លាន (ទិន្នន័យ NBC តាមរយៈ ទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានកម្ពុជា ឬ AKP, 2025)។ នេះគិតតាមចំនួនការទូទាត់ មិនមែនតាមតម្លៃទឹកប្រាក់ទេ។ ចំណែកគិតតាមតម្លៃ មិនត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយទេ។
- សាច់ប្រាក់។ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2020 មក ធនាគារកណ្តាលបានជំរុញឱ្យដកក្រដាសប្រាក់ដុល្លារតូចៗ ($1, $2 និង $5) ចេញពីការប្រើប្រាស់។ នៅឆ្នាំ 2022 ធនាគារធំមួយគឺ ABA បានឈប់ចេញក្រដាសប្រាក់ដុល្លារតូចៗពីម៉ាស៊ីន ATM របស់ខ្លួន ហើយផ្តល់ប្រាក់រៀលជំនួសវិញ (VOD English, 2022)។
- ការសន្សំ។ ប្រាក់បញ្ញើជាប្រាក់រៀលបានកើនឡើង 12.5% នៅឆ្នាំ 2024 (NBC, 2024)។
រូបភាពរួមផ្លាស់ប្តូរយឺតៗ។ រូបិយវត្ថុទូលាយ ឬ M2 មានន័យថា សាច់ប្រាក់ បូកនឹងប្រាក់បញ្ញើនៅធនាគារ។ ប្រាក់បញ្ញើជារូបិយប័ណ្ណបរទេសមាន 83% នៃរូបិយវត្ថុទូលាយនៅឆ្នាំ 2015, 85.1% នៅឆ្នាំ 2024 និង 84.4% នៅឆ្នាំ 2025 (ទិន្នន័យ NBC)។ ក្នុងរយៈពេល 10 ឆ្នាំ ចំណែកនេះស្ទើរតែមិនប្រែប្រួល។
ហេតុអ្វីរូបិយប័ណ្ណពីរ?
NBC ដែលជាធនាគារកណ្តាល ត្រូវបានបង្កើតឡើងនៅខែធ្នូ ឆ្នាំ 1954 ហើយមិនយូរប៉ុន្មានបន្ទាប់មក ក៏បានបោះពុម្ពប្រាក់រៀល។ នៅថ្ងៃទី 17 ខែមេសា ឆ្នាំ 1975 ខ្មែរក្រហមបានបិទធនាគារ ហើយលុបចោលរូបិយវត្ថុទាំងស្រុង។ អស់រយៈពេលជិត 5 ឆ្នាំ កម្ពុជាគ្មានរូបិយប័ណ្ណអ្វីទាល់តែសោះ។ ប្រាក់រៀលបានវិលត្រឡប់មកវិញនៅថ្ងៃទី 20 ខែមីនា ឆ្នាំ 1980 (NBC)។
ប៉ុន្តែទំនុកចិត្តត្រឡប់មកវិញយឺតៗ។ មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ (IMF) លើកឡើងពីកង្វះទំនុកចិត្តលើប្រាក់រៀល និងភាពមិនប្រាកដប្រជាផ្នែកនយោបាយ នៅដើមទសវត្សរ៍ 1990 (IMF, 2003)។
ពីឆ្នាំ 1992 ដល់ឆ្នាំ 1993 បេសកកម្មមួយរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ឈ្មោះ អ៊ុនតាក់ (UNTAC) បានត្រួតពិនិត្យដំណើរអន្តរកាលរបស់កម្ពុជា។ បេសកកម្មនេះចំណាយអស់ US$1.6 ពាន់លាន (United Nations Peacekeeping)។ ជំនួយ ការផ្ទេរប្រាក់ឯកជន និងចំណូលពីការនាំចេញ ក៏បានហូរចូលផងដែរ ដែលភាគច្រើនជាប្រាក់ដុល្លារ។ IMF បញ្ជាក់ថា កម្ពុជាមានការប្រើប្រាស់ប្រាក់ដុល្លារ “ស្ទើរតែទាំងស្រុង” ចន្លោះឆ្នាំ 1991 ដល់ 1995 (IMF, 2003)។ នៅឆ្នាំ 1995 ប្រាក់បញ្ញើជារូបិយប័ណ្ណបរទេសមាន 56% នៃរូបិយវត្ថុទូលាយ (Neak Samsen, Nuppun Institute, 2015 ដោយដកស្រង់ទិន្នន័យ NBC)។
នៅពេលរូបិយប័ណ្ណមួយក្លាយជាទម្លាប់ វាពិបាកផ្លាស់ប្តូរណាស់។ ប្រាក់ខែ ថ្លៃជួលផ្ទះ ឡាន និងប្រាក់កម្ចីពីធនាគារ ត្រូវបានកំណត់តម្លៃជាប្រាក់ដុល្លារ។ ប្រាក់ឈ្នួលនៅរោងចក្រភាគច្រើនបើកជាប្រាក់ដុល្លារ ហើយការនាំចេញក៏រកចំណូលបានជាប្រាក់ដុល្លារដែរ។
អ្នកពាក់ព័ន្ធ
- ធនាគារជាតិនៃកម្ពុជា។ NBC បញ្ជាក់ថា ការប្រើប្រាស់ប្រាក់រៀលកាន់តែទូលំទូលាយ ជួយធនាគារក្នុងការគ្រប់គ្រងរូបិយវត្ថុ និងថ្លៃទំនិញ (NBC, 2024)។
- ធនាគារ និងគ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ។ គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ (microfinance) ផ្តល់ប្រាក់កម្ចីខ្នាតតូច។ នៅខែធ្នូ ឆ្នាំ 2016 NBC បានដាក់វិធានមួយ៖ ប្រាក់កម្ចីរបស់គ្រឹះស្ថាននីមួយៗ យ៉ាងហោចណាស់ 10% ត្រូវតែជាប្រាក់រៀល។ គ្រឹះស្ថានទាំងនេះមានពេលរហូតដល់ចុងឆ្នាំ 2019 ហើយ IMF បញ្ជាក់ថា គោលដៅ 10% នេះនៅតែអនុវត្ត (Open Development Cambodia, 2016; IMF, 2025)។ សម្រាប់ប្រព័ន្ធធនាគារទាំងមូល ប្រាក់កម្ចីប្រមាណ 12% ជាប្រាក់រៀលនៅឆ្នាំ 2024 ដែលលើស 10% បន្តិច។ ប៉ុន្តែវិធាននេះអនុវត្តចំពោះគ្រឹះស្ថាននីមួយៗ ហើយតួលេខមធ្យមនេះមិនប្រាប់យើងថា គ្រឹះស្ថាននីមួយៗគោរពតាមវិធាននេះឬអត់ទេ។
- កម្មករ។ នៅខែមីនា ឆ្នាំ 2026 កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ (UNDP) និង NBC បានចេញផ្សាយការស្ទង់មតិលើកម្មករ 1,068 នាក់ នៅក្នុងរោងចក្រ 114 ផលិតសម្លៀកបំពាក់ ស្បែកជើង និងទំនិញសម្រាប់ធ្វើដំណើរ។
- IMF គាំទ្រការប្រើប្រាស់ប្រាក់រៀលឱ្យកាន់តែច្រើន ប៉ុន្តែអំពាវនាវឱ្យមានការប្រុងប្រយ័ត្ន។
ហានិភ័យ និងសំណួរដែលនៅចំហ
ប្រាក់រៀលខ្លួនឯងមានស្ថិរភាព។ អត្រាមធ្យមគឺ 4,110 រៀលក្នុង 1 ដុល្លារនៅឆ្នាំ 2023, 4,071 នៅឆ្នាំ 2024 និង 4,011 នៅឆ្នាំ 2025 (NBC)។ នៅថ្ងៃទី 6 ខែតុលា ឆ្នាំ 2026 អត្រាផ្លូវការគឺ 4,061 (NBC)។ NBC ប្រើរបបអត្រាប្តូរប្រាក់អណ្តែតដោយមានការគ្រប់គ្រង (managed float)៖ អត្រាប្តូរប្រាក់ប្រែប្រួលក្នុងចន្លោះមួយ ហើយធនាគារធ្វើអន្តរាគមន៍ ដើម្បីកុំឱ្យវាប្រែប្រួលខ្លាំង។
- ឧបករណ៍គោលនយោបាយខ្សោយ។ IMF បញ្ជាក់ថា ការប្រើប្រាស់ប្រាក់ដុល្លារច្រើន ធ្វើឱ្យឧបករណ៍អត្រាការប្រាក់របស់ NBC សម្រាប់គ្រប់គ្រងថ្លៃទំនិញ មានប្រសិទ្ធភាពខ្សោយ (IMF, 2025)។
- ផ្លាស់ប្តូរលឿនពេក។ ការនេះក៏មានហានិភ័យដែរ។ ប្រសិនបើមនុស្សរកចំណូលជារូបិយប័ណ្ណមួយ ហើយខ្ចីប្រាក់ជារូបិយប័ណ្ណមួយទៀត ការប្រែប្រួលអត្រាប្តូរប្រាក់ភ្លាមៗ អាចបង្កការខូចខាត។
- ចន្លោះខ្វះខាតក្នុងទិន្នន័យ។ ប្រភពដែលយើងបានពិនិត្យ មិនមានតួលេខបង្ហាញថា គ្រឹះស្ថាននីមួយៗគោរពតាមវិធាន 10% ឬអត់ទេ។
ន័យសម្រាប់អ្នក
ក្នុងការស្ទង់មតិរបស់ UNDP–NBC ប្រាក់ឈ្នួលរបស់កម្មករ 89.8% ត្រូវបានបើកជាប្រាក់ដុល្លារ។ ប៉ុន្តែការចំណាយក្នុងគ្រួសាររបស់ពួកគេ 87.6% ធ្វើឡើងជាប្រាក់រៀល (UNDP និង NBC, 2026)។ ដូច្នេះ រាល់ពេលប្តូរប្រាក់ ពួកគេខាតបន្តិចម្តងៗ។ ការស្ទង់មតិប៉ាន់ស្មានថា ការខាតនេះមានប្រមាណ 1.2% នៃប្រាក់ចំណូល។
ឧទាហរណ៍ បើប្រាក់ឈ្នួល US$250 ក្នុងមួយខែ ការខាតនេះស្មើនឹងប្រមាណ US$3 រៀងរាល់ខែ។ នេះជាឧទាហរណ៍របស់យើង មិនមែនជាប្រាក់ឈ្នួលពីការស្ទង់មតិទេ។
ទស្សនៈខុសៗគ្នា
តើកម្ពុជាគួរផ្លាស់ប្តូរលឿនប៉ុណ្ណា?
- NBC ជំរុញការប្រើប្រាស់ប្រាក់រៀលមួយជំហានម្តងៗ ខណៈពេលរក្សាអត្រាប្តូរប្រាក់ឱ្យមានស្ថិរភាព (NBC)។
- IMF គាំទ្រគោលដៅនេះ ប៉ុន្តែផ្តល់អនុសាសន៍ឱ្យ “ពង្រីកដោយប្រុងប្រយ័ត្ន” នូវប្រាក់កម្ចីជាប្រាក់រៀល ដែល “បច្ចុប្បន្នមានគោលដៅ 10 ភាគរយ” (IMF, 2025)។
- គី សេរីវឌ្ឍ (Ky Sereyvath) មកពីរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជា ស្នើឱ្យចាប់ផ្តើមពីការទូទាត់ក្នុងវិស័យសាធារណៈ។ លោកព្រមានថា ការផ្លាស់ប្តូរលឿនពេកអាចធ្វើឱ្យអត្រាប្តូរប្រាក់រង្គោះរង្គើ (Cambodianess, 2026)។
តើអត្រាប្តូរប្រាក់គួរប្រែប្រួលដោយសេរីជាងនេះឬ?
- IMF ចង់ឃើញ “ភាពបត់បែននៃអត្រាប្តូរប្រាក់កាន់តែច្រើន” ដើម្បីទប់ទល់នឹងការប៉ះទង្គិចពីខាងក្រៅ (IMF, 2025)។
- NBC រក្សាអត្រាប្តូរប្រាក់ឱ្យមានស្ថិរភាព តាមរយៈរបបអណ្តែតដោយមានការគ្រប់គ្រង។ លោក គី សេរីវឌ្ឍ ថា ស្ថិរភាពនេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យប្រាក់រៀលគួរប្រើ៖ “ប្រសិនបើធនាគារជាតិអាចរក្សាអត្រាប្តូរប្រាក់ឱ្យមានស្ថិរភាព ការប្រើប្រាស់ប្រាក់រៀលនឹងផ្តល់ផលប្រយោជន៍” (Cambodianess, 2026)។
តើកម្មករចង់បានប្រាក់ឈ្នួលជារៀលទេ?
- ក្នុងការស្ទង់មតិ កម្មករ 41.5% ឆ្លើយថាចង់ ហើយ 57% ឆ្លើយថាមិនចង់។ ក្នុងចំណោមអ្នកដែលឆ្លើយថាមិនចង់ ប្រមាណ 79% លើកឡើងពីហានិភ័យអត្រាប្តូរប្រាក់ (UNDP និង NBC, 2026)។
អំពីទិន្នន័យ
- ចំណែកប្រាក់បញ្ញើ ជាតួលេខឆ្នាំ 2025។ តួលេខប្រាក់កម្ចី បាគង និងកំណើនប្រាក់បញ្ញើជាប្រាក់រៀល ជាតួលេខឆ្នាំ 2024។ អត្រាប្តូរប្រាក់ ជាតួលេខខែតុលា ឆ្នាំ 2026។
- ចំណែកប្រាក់រៀលនៃប្រាក់បញ្ញើ (ប្រមាណ 9%) និងនៃប្រាក់កម្ចី (ប្រមាណ 11.8%) ជាការគណនារបស់យើង៖ 100% ដកអនុបាតរូបិយប័ណ្ណបរទេសរបស់ NBC។
- តួលេខ 90.7% ប្រៀបធៀបប្រាក់បញ្ញើរូបិយប័ណ្ណបរទេស ជាមួយប្រាក់បញ្ញើទាំងអស់។ និន្នាការពី 56% ដល់ 84.4% ប្រៀបធៀបវាជាមួយរូបិយវត្ថុទូលាយ។ អនុបាតទាំងពីរនេះ មិនអាចយកមកប្រៀបធៀបគ្នាបានទេ។
- ការស្ទង់មតិនេះគ្របដណ្តប់តែវិស័យមួយ និងសំណាក (sample) មួយប៉ុណ្ណោះ មិនមែនកម្មករកម្ពុជាទាំងអស់ទេ។ ការខាត 1.2% ជាការប៉ាន់ស្មាន ហើយប្រាក់ឈ្នួល US$250 គ្រាន់តែជាឧទាហរណ៍ប៉ុណ្ណោះ។




