ពេលប្រជាជននៅកម្ពុជាឈឺ តើអ្នកណាជាអ្នកបង់ថ្លៃ? នៅឆ្នាំ 2023 ភាគច្រើនគឺគ្រួសារខ្លួនឯង។ ក្នុងការចំណាយលើសុខភាពរាល់ 1 ដុល្លារ មានប្រមាណ 61 សេន មកពីហោប៉ៅប្រជាជនផ្ទាល់ (ទិន្នន័យ WHO Global Health Expenditure Database តាមរយៈធនាគារពិភពលោក, 2023, ការប៉ាន់ស្មានរបស់អង្គការសុខភាពពិភពលោក ឬ WHO)។ រដ្ឋាភិបាលបញ្ជាក់ថា ការគ្របដណ្តប់សុខភាពស្ទើរតែកើនទ្វេដងចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2023។ ប៉ុន្តែ មិនទាន់ច្បាស់នៅឡើយទេថា គ្រួសារចំណាយតិចជាងមុនឬអត់។
អ្វីដែលបានកើតឡើង
នៅឆ្នាំ 2023 ការចំណាយលើសុខភាពនៅកម្ពុជាមាន $114.56 ក្នុងមនុស្សម្នាក់ ដោយរាប់បញ្ចូលគ្រប់អ្នកចំណាយ (ទិន្នន័យ WHO Global Health Expenditure Database តាមរយៈធនាគារពិភពលោក, 2023, ការប៉ាន់ស្មានរបស់ WHO)។ នេះស្មើនឹងប្រមាណ $9.55 ក្នុងមួយខែ (ការគណនារបស់យើង)។
ការចំណាយផ្ទាល់ពីហោប៉ៅ (out-of-pocket spending) គឺជាសាច់ប្រាក់ដែលបង់នៅគ្លីនិក ឱសថស្ថាន ឬមន្ទីរពេទ្យ។ វាស្មើនឹង 60.6% នៃការចំណាយលើសុខភាព (WHO GHED តាមរយៈធនាគារពិភពលោក, 2023, ការប៉ាន់ស្មានរបស់ WHO)។ រដ្ឋាភិបាលបានបង់ 26.9% និងម្ចាស់ជំនួយបរទេស 11.3%។ ផ្នែកតូចដែលនៅសល់ មកពីប្រភពដូចជា ធានារាប់រងស្ម័គ្រចិត្ត និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល (NGO)។
ការចំណាយផ្ទាល់ពីហោប៉ៅមានប្រមាណ $37 ក្នុងមនុស្សម្នាក់នៅឆ្នាំ 2014 និង $69.43 នៅឆ្នាំ 2023 (WHO GHED តាមរយៈធនាគារពិភពលោក, ការប៉ាន់ស្មានរបស់ WHO)។ នេះស្ទើរតែទ្វេដង (ការគណនារបស់យើង)។ នៅឆ្នាំ 2023 វាស្មើនឹងប្រមាណ $5.79 ក្នុងមួយខែ សម្រាប់មនុស្សម្នាក់ (ការគណនារបស់យើង)។ ឆ្នាំខ្ពស់បំផុតគឺឆ្នាំ 2019 ដែលមាន $72.49។ ឆ្នាំកូវីដ (COVID) គឺឆ្នាំ 2020 និង 2021 មានកម្រិតទាបជាង។
ក្នុងចំណោមប្រទេសប្រាំមួយក្នុងតំបន់ ចំណែកការចំណាយផ្ទាល់ពីហោប៉ៅរបស់កម្ពុជា ខ្ពស់ជាងគេ។ ថៃមាន 9.9% ឥណ្ឌូណេស៊ី 31.1% វៀតណាម 39.2% ហ្វីលីពីន 44.4% ឡាវ 44.8% និងកម្ពុជា 60.6% (WHO GHED តាមរយៈធនាគារពិភពលោក, 2023)។
ហេតុអ្វីចំណាយពីហោប៉ៅច្រើនម្ល៉េះ?
ទីមួយ ប្រជាជនភាគច្រើនទៅរកសេវាឯកជន សម្រាប់ការព្យាបាលប្រចាំថ្ងៃ។ ការព្យាបាលអ្នកជំងឺក្រៅ (outpatient care) មានន័យថា អ្នកទៅពិនិត្យ ហើយត្រឡប់ទៅផ្ទះវិញនៅថ្ងៃតែមួយ។ ក្នុងការអង្កេតថ្នាក់ជាតិឆ្នាំ 2023 ការពិនិត្យព្យាបាលអ្នកជំងឺក្រៅ 90.2% ធ្វើឡើងនៅមូលដ្ឋានសុខាភិបាលឯកជន ដូចជាគ្លីនិកឯកជន (វិទ្យាស្ថានជាតិសុខភាពសាធារណៈ ឬ NIPH, World Health Survey Plus Cambodia, 2023)។ ការសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ មានតុល្យភាពជាង៖ សាធារណៈ 51.4% និងឯកជន 48.6%។
ទីពីរ ពេលបង់ប្រាក់ ធានារាប់រងកម្រចេញថ្លៃឱ្យណាស់។ គ្រួសារបានបង់ថ្លៃខ្លួនឯង 96% នៃការពិនិត្យព្យាបាលអ្នកជំងឺក្រៅ (NIPH, 2023)។ ធានារាប់រង ឬការលើកលែងថ្លៃសេវា (fee waivers) គ្របដណ្តប់បានតែ 4% ប៉ុណ្ណោះ។ សម្រាប់ការសម្រាកព្យាបាលនៅមន្ទីរពេទ្យ គ្រួសារបានបង់ 88.8% ហើយធានារាប់រងបានបង់ 11.2%។
ទីបី ការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាលលើសុខភាព នៅមានកម្រិត។ នៅឆ្នាំ 2023 វិស័យសុខភាពទទួលបាន 6.65% នៃការចំណាយសរុបរបស់រដ្ឋាភិបាល (WHO GHED តាមរយៈធនាគារពិភពលោក, 2023, ការប៉ាន់ស្មានរបស់ WHO)។ នេះស្មើនឹង $30.80 ក្នុងមនុស្សម្នាក់។
ប្រជាជនក៏ត្រូវការការព្យាបាលញឹកញាប់ដែរ។ នៅឆ្នាំ 2023 ប្រជាជន 19.2% បានឈឺ ឬរងរបួស ក្នុងរយៈពេល 30 ថ្ងៃចុងក្រោយ (វិទ្យាស្ថានជាតិស្ថិតិ ឬ NIS, Cambodia Socio-Economic Survey 2023)។
អ្នកពាក់ព័ន្ធ
របបសំខាន់ពីរការពារគ្រួសារ ហើយក្រុមប្រឹក្សាមួយសម្របសម្រួលរបបទាំងនោះ៖
- មូលនិធិសមធម៌សុខាភិបាល (HEF) ចេញថ្លៃព្យាបាលដោយឥតគិតថ្លៃ នៅមូលដ្ឋានសុខាភិបាលសាធារណៈ សម្រាប់គ្រួសារក្រីក្រ។ គ្រួសារទាំងនេះត្រូវបានកំណត់តាមរយៈ IDPoor ដែលជាប្រព័ន្ធប័ណ្ណសមធម៌ (Equity Card) របស់ក្រសួងផែនការ។ នៅចុងឆ្នាំ 2023 HEF ត្រូវបានពង្រីកដល់គ្រួសារ “ងាយរងហានិភ័យ” (at-risk) ដែលស្ថិតនៅលើបន្ទាត់ភាពក្រីក្របន្តិច (ក្រុមប្រឹក្សាជាតិគាំពារសង្គម, Roadmap towards Universal Health Coverage 2024–2035)។
- បេឡាជាតិរបបសន្តិសុខសង្គម (NSSF) ផ្តល់ធានារាប់រងសុខភាពដល់កម្មករនិយោជិតក្នុងវិស័យឯកជន និងមន្ត្រីរាជការ។ ចាប់តាំងពីខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ 2023 អ្នកប្រកបការងារដោយខ្លួនឯង និងសមាជិកគ្រួសារ ក៏អាចចូលរួមដោយស្ម័គ្រចិត្តបានដែរ (ASEAN Social Security Association, 2025; អង្គការពលកម្មអន្តរជាតិ ឬ ILO, 2023)។
- ក្រុមប្រឹក្សាជាតិគាំពារសង្គម (NSPC) សម្របសម្រួលផែនការនេះ។
នៅចុងឆ្នាំ 2023 ផែនទីបង្ហាញផ្លូវថ្នាក់ជាតិឆ្ពោះទៅរកការគ្របដណ្តប់សុខភាពជាសកល (UHC Roadmap) បានរាប់ឃើញប្រជាជនប្រមាណ 7 លាននាក់ដែលមានការគ្របដណ្តប់ ឬប្រមាណ 41% នៃប្រជាជនទាំងអស់ (NSPC, UHC Roadmap 2024–2035)។
រដ្ឋាភិបាលបញ្ជាក់ថា ប្រជាជនប្រមាណ 8.5 លាននាក់ មានការគ្របដណ្តប់សុខភាពនៅខែសីហា ឆ្នាំ 2026 កើនពី 4.7 លាននាក់នៅខែសីហា ឆ្នាំ 2023 (តួលេខរាយការណ៍ដោយរដ្ឋាភិបាល៖ ឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី អូន ព័ន្ធមុនីរ័ត្ន ប្រធាន NSPC ក្នុងសប្តាហ៍គាំពារសង្គម ថ្ងៃទី 30 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2026 តាមរយៈទីភ្នាក់ងារសារព័ត៌មានកម្ពុជា ឬ AKP)។ រដ្ឋាភិបាលបញ្ជាក់ថា HEF កើនពី 2.8 លាន ដល់ 4.8 លាននាក់។ រដ្ឋាភិបាលបញ្ជាក់ថា ការគ្របដណ្តប់សុខភាពរបស់ NSSF កើនពី 1.9 លាន ដល់ 3.7 លាននាក់។ កំណើនភាគច្រើននេះកើតឡើងនៅចុងឆ្នាំ 2023 នៅពេល HEF បើកឱ្យគ្រួសារងាយរងហានិភ័យចូលរួម។
ហានិភ័យ និងសំណួរដែលនៅចំហ
គ្រួសារខ្លះចំណាយលើសុខភាព លើសពីមួយភាគដប់នៃថវិកាគ្រួសារ។ នៅឆ្នាំ 2019 ប្រជាជន 17.6% រស់នៅក្នុងគ្រួសារបែបនេះ។ ដល់ឆ្នាំ 2021 តួលេខនេះនៅ 12.1% (NSPC, UHC Roadmap 2024–2035)។ ប្រជាជនដែលធ្លាក់ចូលភាពក្រីក្រ ដោយសារថ្លៃព្យាបាល បានថយចុះពី 4.2% មក 3.7%។ ប៉ុន្តែតួលេខទាំងនេះមានអាយុ 5 ទៅ 7 ឆ្នាំហើយ ហើយឆ្នាំ 2021 ជាឆ្នាំកូវីដដែលមិនធម្មតា។ យើងរកមិនឃើញការអង្កេតថ្នាក់ជាតិលើបញ្ហានេះ បន្ទាប់ពីឆ្នាំ 2021 ទេ។
ក្នុងការអង្កេតឆ្នាំ 2023 ប្រជាជន 35% បានកាត់បន្ថយការចំណាយលើម្ហូបអាហារ លំនៅដ្ឋាន ឬថ្លៃទឹកភ្លើង ដោយសារថ្លៃព្យាបាល (NIPH, 2023)។
ផែនទីបង្ហាញផ្លូវរបស់រដ្ឋាភិបាលផ្ទាល់ ក៏បានលើកឡើងពីហានិភ័យផងដែរ (NSPC, UHC Roadmap 2024–2035)៖
- របបទាំងនេះបែកចេញពីគ្នា ដោយមានអត្ថប្រយោជន៍ខុសៗគ្នាសម្រាប់ក្រុមផ្សេងៗគ្នា។
- កម្មករក្រៅប្រព័ន្ធ (informal workers) ជាច្រើន ដែលគ្មានកិច្ចសន្យាការងារផ្លូវការ នៅតែមិនទាន់ត្រូវបានគ្របដណ្តប់។
- វិធានសម្រាប់គ្លីនិកឯកជននៅ “ខ្សោយ” ដោយមានហានិភ័យនៃការព្យាបាលលើសពីការចាំបាច់ ការដាក់ថ្លៃលើសហេតុ និងគុណភាពមិនស្មើគ្នា។
- វេជ្ជបណ្ឌិតច្រើនតែធ្វើការទាំងនៅសេវាសាធារណៈ និងឯកជន ដោយមានវិធានតិចតួច។
- សេវាសុខភាពនៅក្រៅទីក្រុងមានតិចជាង។
ន័យសម្រាប់អ្នក
បើអ្នកមានប័ណ្ណសមធម៌ ឬការគ្របដណ្តប់ពី NSSF ការព្យាបាលនៅមូលដ្ឋានសុខាភិបាលសាធារណៈ គួរតែអស់ថ្លៃតិចតួច ឬមិនអស់ថ្លៃសោះ។ ប៉ុន្តែការពិនិត្យព្យាបាលប្រចាំថ្ងៃភាគច្រើន ធ្វើនៅមូលដ្ឋានសុខាភិបាលឯកជន។ នៅទីនោះ ជាធម្មតាអ្នកត្រូវបង់ខ្លួនឯង។
WHO វាយតម្លៃជាពិន្ទុពី 0 ដល់ 100 ថាសេវាសុខភាពមូលដ្ឋាន ទៅដល់ប្រជាជនបានល្អប៉ុណ្ណា។ កម្ពុជាទទួលបាន 62 ពិន្ទុនៅឆ្នាំ 2023 (WHO Global Health Observatory, 2023, ការប៉ាន់ស្មានតាមគំរូ)។
ផែនទីបង្ហាញផ្លូវថ្នាក់ជាតិ កំណត់គោលដៅសម្រាប់ឆ្នាំ 2035៖ គ្របដណ្តប់ប្រជាជន 80% បង្កើនពិន្ទុសេវាដល់ 80 និងកាត់បន្ថយចំណែកចំណាយផ្ទាល់ពីហោប៉ៅមកត្រឹម 35% (NSPC, UHC Roadmap 2024–2035)។ ទាំងនេះជាគោលដៅ មិនមែនជាលទ្ធផលទេ។ ការធ្លាក់ពីប្រមាណ 61% មក 35% មានន័យថា ត្រូវកាត់បន្ថយច្រើនក្នុងរយៈពេលប្រមាណ 10 ឆ្នាំ។
ទស្សនៈខុសៗគ្នា
គ្របដណ្តប់ច្រើនជាងមុន ប៉ុន្តែតើមានអ្នកប្រើទេ? រដ្ឋាភិបាលរាយការណ៍ថា ការគ្របដណ្តប់ស្ទើរតែកើនទ្វេដង គិតត្រឹមខែសីហា ឆ្នាំ 2026។ ប៉ុន្តែនៅឆ្នាំ 2023 ធានារាប់រង ឬការលើកលែងថ្លៃសេវា បានបង់ត្រឹមតែ 4% នៃការពិនិត្យព្យាបាលអ្នកជំងឺក្រៅ។ អ្នកខ្លះថា សមាជិកថ្មីមិនទាន់ចាប់ផ្តើមប្រើការគ្របដណ្តប់របស់ខ្លួននៅឡើយ។ អ្នកខ្លះទៀតលើកឡើងថា ប្រជាជនចូលចិត្តអ្នកផ្តល់សេវាឯកជន ដែលរបបទាំងនេះភាគច្រើនមិនចេញថ្លៃឱ្យ។ ការអង្កេតនេះធ្វើឡើងមុនកំណើនភាគច្រើន ដូច្នេះការបកស្រាយទាំងពីរនៅតែបើកចំហ។
តើបន្ទុកចំណាយកំពុងថយចុះឬទេ? ការបកស្រាយមួយប្រើតួលេខរបស់ផែនទីបង្ហាញផ្លូវ ដែលបង្ហាញថា មានប្រជាជនតិចជាងមុនប្រឈមនឹងថ្លៃព្យាបាលខ្ពស់ខ្លាំង ពីឆ្នាំ 2019 ដល់ 2021។ ការបកស្រាយមួយទៀតកត់សម្គាល់ថា ឆ្នាំ 2021 ជាឆ្នាំកូវីដដែលមិនធម្មតា ហើយចំណែកចំណាយផ្ទាល់ពីហោប៉ៅមានប្រមាណ 61% នៅឆ្នាំ 2023។ គ្មានការអង្កេតថ្នាក់ជាតិថ្មីជាងនេះ ដែលអាចផ្តល់ចម្លើយច្បាស់លាស់ទេ។
សាធារណៈ ឬឯកជន? ផែនទីបង្ហាញផ្លូវអំពាវនាវឱ្យមានវិធានរឹងមាំជាងមុន និងសេវាសាធារណៈល្អជាងមុន។ ផ្លូវមួយទៀតដែលអាចធ្វើបាន គឺនាំគ្លីនិកឯកជនចូលក្នុងរបបទាំងនេះ ក្រោមវិធានរឹងមាំជាងមុន។ តុល្យភាពនេះនៅតែជាសំណួរបើកចំហ។
អំពីទិន្នន័យ
- តួលេខចំណាយ ជាតួលេខឆ្នាំ 2023 ដែលជាឆ្នាំចុងក្រោយបំផុត។ តួលេខទាំងនេះជាការប៉ាន់ស្មានរបស់ WHO ដែលបានផ្សព្វផ្សាយតាមរយៈធនាគារពិភពលោក នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ 2026។
- តួលេខការគ្របដណ្តប់សម្រាប់ខែសីហា ឆ្នាំ 2023 និងខែសីហា ឆ្នាំ 2026 ជាតួលេខរាយការណ៍ដោយរដ្ឋាភិបាល ដែលមកពីសុន្ទរកថាមួយ។ យើងរកមិនឃើញតារាងទិន្នន័យផ្លូវការដាច់ដោយឡែកទេ។ ការរាប់នៅចុងឆ្នាំ 2023 របស់ផែនទីបង្ហាញផ្លូវ ប្រើចំណុចចាប់ផ្តើមខុសគ្នា ដូច្នេះមិនអាចយកតួលេខទាំងពីរមកប្រៀបធៀបគ្នាបានទេ។
- តួលេខអំពីថ្លៃព្យាបាលខ្ពស់ និងភាពក្រីក្រ មកពីឆ្នាំ 2019 និង 2021 ហើយឆ្នាំ 2021 ជាឆ្នាំកូវីដ។
- ពិន្ទុសេវា ជាការប៉ាន់ស្មានតាមគំរូរបស់ WHO។ តួលេខឆ្នាំ 2035 ជាគោលដៅ។
- ចំនួនប្រចាំខែ និងពាក្យ “ស្ទើរតែទ្វេដង” ជាការគណនារបស់យើងផ្ទាល់។




