តើយុវជនកម្ពុជាកំពុងរៀនជំនាញដែលនិយោជកត្រូវការឬទេ? ទិន្នន័យបង្ហាញថា មានវឌ្ឍនភាព ប៉ុន្តែក៏មានគម្លាតដែលនៅតែធំផងដែរ។ កុមារកាន់តែច្រើនបញ្ចប់ការសិក្សា ហើយពិន្ទុតេស្តកំពុងកើនឡើង។ ប៉ុន្តែសិស្សអាយុ 15 ឆ្នាំដែលបានធ្វើតេស្តភាគច្រើន នៅតែមានកម្រិតអំណានទាបជាងកម្រិតមូលដ្ឋាន។
អ្វីដែលបានកើតឡើង
នៅឆ្នាំ 2024 អត្រាបញ្ចប់ការសិក្សាកម្រិតបឋមសិក្សាមាន 91% (World Bank WDI, 2024)។ សម្រាប់កម្រិតមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិ (lower secondary) អត្រានេះមាន 61.6% កើនឡើងពី 47.5% នៅឆ្នាំ 2015 (World Bank WDI)។
ផ្លូវកាន់តែតូចចង្អៀតនៅគ្រប់ជំហាន។ នៅឆ្នាំសិក្សា 2022/23 សិស្ស 37.5% បានបញ្ចប់កម្រិតមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ (upper secondary)។ សម្រាប់សិស្សស្រី អត្រានេះមាន 42.7% (ទិន្នន័យក្រសួងអប់រំ ដែលធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី (ADB) បានដកស្រង់, 2024)។ នៅឆ្នាំ 2024 ក្នុងចំណោមសិស្សមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិ 100 នាក់ មានប្រមាណ 15 នាក់បានបោះបង់ការសិក្សា (15.5%, MoEYS Education Congress Report 2025 តាមរយៈអង្គការយូនីសេហ្វកម្ពុជា ឬ UNICEF Cambodia)។
អត្រាចុះឈ្មោះចូលរៀនសាកលវិទ្យាល័យ បានកើនឡើងពី 17.4% នៅឆ្នាំ 2023 ដល់ 21.4% នៅឆ្នាំ 2024។ អត្រានេះប្រៀបធៀបចំនួននិស្សិត ជាមួយប្រជាជនទាំងអស់ដែលស្ថិតក្នុងវ័យសិក្សាថ្នាក់សាកលវិទ្យាល័យ (World Bank WDI)។
លទ្ធផលសិក្សាក៏កំពុងប្រសើរឡើងដែរ ពីកម្រិតទាប។ SEA-PLM គឺជាតេស្តថ្នាក់តំបន់សម្រាប់សិស្សថ្នាក់ទី 5។ នៅឆ្នាំ 2024 សិស្ស 39% ឈានដល់កម្រិតអំណានខ្ពស់ កើនឡើងពី 27% នៅឆ្នាំ 2019។ ក្នុងមុខវិជ្ជាគណិតវិទ្យា ចំណែកសិស្សនៅកម្រិតខ្ពស់ បានកើនឡើងពី 39% ដល់ 62%។ ទោះជាយ៉ាងណា សិស្ស 37% នៅតែស្ថិតក្នុងកម្រិតអំណានទាបបំផុត (UNICEF Cambodia, SEA-PLM 2024)។
PISA រៀបចំដោយអង្គការសហប្រតិបត្តិការ និងអភិវឌ្ឍន៍សេដ្ឋកិច្ច (OECD) ដែលជាក្រុមប្រទេសភាគច្រើនមានជីវភាពធូរធារជាង។ PISA ធ្វើតេស្តលើសិស្សអាយុ 15 ឆ្នាំដែលកំពុងរៀន។ ក្នុង PISA 2025 ពិន្ទុរបស់កម្ពុជាបានកើនឡើងចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2022 ចំនួន 18 ពិន្ទុផ្នែកអំណាន 29 ពិន្ទុផ្នែកគណិតវិទ្យា និង 35 ពិន្ទុផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រ ខណៈដែលពិន្ទុមធ្យមរបស់ OECD បានធ្លាក់ចុះ។ ប៉ុន្តែគម្លាតនៅតែធំ។ កម្ពុជាទទួលបាន 347, 366 និង 382 ពិន្ទុ ធៀបនឹងពិន្ទុមធ្យម OECD 461, 463 និង 482។ ក្នុងចំណោមសិស្សកម្ពុជា 100 នាក់ដែលបានធ្វើតេស្ត ប្រមាណ 87 នាក់ (86.6%) មានកម្រិតអំណានទាបជាងកម្រិតមូលដ្ឋាន (OECD, PISA 2025)។
ហេតុអ្វីរឿងនេះសំខាន់
ការអង្កេតកម្លាំងពលកម្ម (Labour Force Survey) ឆ្នាំ 2025 បានរាប់ប្រជាជនប្រមាណ 9.41 លាននាក់ ក្នុងកម្លាំងពលកម្ម (វិទ្យាស្ថានជាតិស្ថិតិ (NIS), បឋម)។ តាមការគណនារបស់យើងផ្ទាល់ 72.5% មានកម្រិតអប់រំត្រឹមមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិ ឬទាបជាងនេះ។ ប្រមាណ 8.1% មានកម្រិតឧត្តមសិក្សា ហើយ 5.3% បានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ។
អ្នកដែលរៀនលើសពីមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិ ទំនងជាគ្មានការងារធ្វើច្រើនជាង។ “គ្មានការងារធ្វើ” មានន័យថា កំពុងស្វែងរកការងារ ប៉ុន្តែមិនទាន់មានការងារ។ អត្រាគ្មានការងារធ្វើមាន 6.6% សម្រាប់អ្នកមានកម្រិតឧត្តមសិក្សា 6.1% សម្រាប់មធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ និង 5.5% សម្រាប់អ្នកបានទទួលការបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ។ សម្រាប់អ្នកដែលរៀនត្រឹមបឋមសិក្សា អត្រានេះមាន 2.5% (NIS, 2025, បឋម)។
សម្រាប់យុវជនអាយុពី 15 ដល់ 24 ឆ្នាំ អត្រាគ្មានការងារធ្វើមាន 9.8% ហើយ 13.1% មិនធ្វើការ មិនរៀន និងមិនចូលរៀនវគ្គបណ្តុះបណ្តាល។ ការងារប្រមាណ 76.7% ជាការងារក្រៅប្រព័ន្ធ (informal) ដែលគ្មានកិច្ចសន្យាការងារផ្លូវការ ឬកិច្ចគាំពារសង្គម (NIS, 2025, បឋម)។
ប្រជាជនកម្ពុជាប្រមាណ 68.5% បានប្រើអ៊ីនធឺណិតនៅឆ្នាំ 2024 (ការប៉ាន់ស្មានរបស់សហភាពទូរគមនាគមន៍អន្តរជាតិ (ITU) តាមរយៈធនាគារពិភពលោក)។ ប៉ុន្តែការប្រើទូរស័ព្ទ មិនដូចគ្នានឹងការមានជំនាញឌីជីថលដែលត្រៀមរួចសម្រាប់ការងារនោះទេ។ នៅឆ្នាំ 2021 សិស្សមធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិមានត្រឹមប្រមាណ 17% ប៉ុណ្ណោះ ដែលបានរៀនថ្នាក់កុំព្យូទ័រ (ADB, 2021)។
អ្នកពាក់ព័ន្ធ
ក្រសួងអប់រំ យុវជន និងកីឡា (MoEYS) គ្រប់គ្រងសាលារៀន និងសាកលវិទ្យាល័យ។ ក្រសួងការងារ និងបណ្តុះបណ្តាលវិជ្ជាជីវៈ (MLVT) គ្រប់គ្រងការអប់រំ និងបណ្តុះបណ្តាលបច្ចេកទេស និងវិជ្ជាជីវៈ (TVET)។
ចាប់តាំងពីត្រូវបានប្រកាសនៅចុងឆ្នាំ 2023 មក MLVT បានដំណើរការកម្មវិធី TVET សម្រាប់យុវជនក្រីក្រ និងងាយរងគ្រោះ។ គោលដៅគឺយុវជន 1.5 លាននាក់។ គិតត្រឹមខែមិថុនា ឆ្នាំ 2026 ក្រសួងរាយការណ៍ថា មានការចុះឈ្មោះចូលរៀនជាង 270,000។ គិតត្រឹមខែធ្នូ ឆ្នាំ 2025 ក្រសួងរាយការណ៍ថា មានអ្នកបញ្ចប់ការសិក្សា 79,285 នាក់ ក្នុងនោះ 51,591 នាក់មានការងារធ្វើ។ មិនទាន់មានការវាយតម្លៃឯករាជ្យណាមួយ ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយនៅឡើយទេ។
ហានិភ័យ និងសំណួរដែលនៅចំហ
ហានិភ័យធំបំផុតគឺពេលវេលា។ ធនាគារពិភពលោកព្យាករថា ចំណែកប្រជាជនក្នុងវ័យធ្វើការរបស់កម្ពុជា នឹងឡើងដល់កម្រិតខ្ពស់បំផុតនៅប្រមាណឆ្នាំ 2043។ មានន័យថា នៅសល់ពេលប្រមាណ 17 ឆ្នាំ ដើម្បីប្រែក្លាយប្រជាជនវ័យក្មេង ឱ្យទៅជាប្រជាជនដែលមានផលិតភាព (World Bank, Cambodia Economic Update, ខែមិថុនា ឆ្នាំ 2026)។
នៅឆ្នាំ 2023 ការចំណាយសាធារណៈលើវិស័យអប់រំមាន 2.18% នៃ GDP កើនឡើងពី 1.23% នៅឆ្នាំ 2012 (World Bank WDI)។ ផលិតផលក្នុងស្រុកសរុប (GDP) គឺជាតម្លៃសរុបនៃអ្វីៗទាំងអស់ដែលប្រទេសមួយផលិតបាន។ នៅឆ្នាំ 2025 តាមការប៉ាន់ស្មាន វិស័យអប់រំមាន 11.6% នៃការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាល ហើយតួលេខនេះអាចនឹងត្រូវកែប្រែ។
ធនាគារពិភពលោកប៉ាន់ស្មានថា ការបិទគម្លាតមូលធនមនុស្ស (human capital) ពោលគឺជំនាញ ចំណេះដឹង និងសុខភាពរបស់មនុស្ស អាចបង្កើនសក្តានុពលប្រាក់ចំណូលនាពេលអនាគតបាន 68%។
វាក៏មិនទាន់ច្បាស់ដែរថា ហេតុអ្វីអ្នកបញ្ចប់ការសិក្សាគ្មានការងារធ្វើញឹកញាប់ជាង។ ការអង្កេតកម្លាំងពលកម្មមិនបានសាកល្បងរឿងនេះទេ ហើយយើងរកមិនឃើញការសិក្សាណាមួយនៅកម្ពុជា ដែលវាស់ថាមូលហេតុដែលអាចកើតមានមួយណាធំជាងនោះទេ។
ន័យសម្រាប់អ្នក
សញ្ញាបត្រនៅតែមានប្រយោជន៍។ ប៉ុន្តែនិយោជកក៏សួរដែរថា តើអ្នកអាចធ្វើអ្វីបាន។ ការអាន គណិតវិទ្យា ការងារជាក្រុម ភាសាបរទេស និងឧបករណ៍ឌីជីថល សុទ្ធតែសំខាន់ ទន្ទឹមនឹងវិញ្ញាបនបត្រ។
វគ្គ TVET រយៈពេលខ្លី ការរៀនជាកូនជាង (apprenticeship) និងការបណ្តុះបណ្តាលនៅកន្លែងការងារ គឺជាផ្លូវផ្សេងទៀត។ សាកលវិទ្យាល័យជាផ្លូវមួយ មិនមែនជាផ្លូវតែមួយគត់ទេ។
ទស្សនៈខុសៗគ្នា
តើលទ្ធផលសិក្សាកំពុងប្រសើរឡើងលឿនគ្រប់គ្រាន់ឬទេ? - ទស្សនៈវឌ្ឍនភាព៖ ទិន្នន័យ OECD បង្ហាញថា កម្ពុជាមានការរីកចម្រើនក្នុងមុខវិជ្ជា PISA ទាំងបី ចាប់តាំងពីឆ្នាំ 2022។ UNICEF Cambodia ពិពណ៌នាការកើនឡើងក្នុង SEA-PLM 2024 ថាជាការប្រសើរឡើងយ៉ាងខ្លាំង។ - ទស្សនៈគម្លាត៖ ទិន្នន័យ OECD ដដែលបង្ហាញថា សិស្សដែលបានធ្វើតេស្ត 86.6% មានកម្រិតអំណានទាបជាងកម្រិតមូលដ្ឋាន ហើយមានគម្លាតធំធៀបនឹងពិន្ទុមធ្យម OECD។
តើគម្លាតជំនាញធំប៉ុណ្ណា? - ទស្សនៈគម្លាតធំជាង៖ ក្នុងការសិក្សាឆ្នាំ 2024 របស់សភាពាណិជ្ជកម្មអឺរ៉ុបនៅកម្ពុជា (EuroCham) ក្រុមហ៊ុន 74% ក្នុងចំណោម 106 បាននិយាយថា ពិបាករកបុគ្គលិកដែលមានគុណវុឌ្ឍិ។ គម្លាតជំនាញកំពូល 9 ក្នុងចំណោម 10 រួមមានជំនាញទន់ (soft skills) ដូចជាភាពជាអ្នកដឹកនាំ និងការប្រាស្រ័យទាក់ទង (តាមរយៈ B2B Asia News)។ - ទស្សនៈគម្លាតតូចជាង៖ ក្នុងការស្ទង់មតិធំជាងរបស់រដ្ឋាភិបាល លើកន្លែងធ្វើការ 577 កន្លែង ក្នុងចំណោមកន្លែងដែលគ្រោងជ្រើសរើសបុគ្គលិកក្នុងរយៈពេល 6 ខែខាងមុខ 27.3% រំពឹងថាការជ្រើសរើសបុគ្គលិកនឹងមានការលំបាក។ ប្រមាណ 28% បាននិយាយថា បុគ្គលិកខ្លះខ្វះជំនាញ ហើយមូលហេតុចម្បងគឺ ពួកគេទើបតែចូលកាន់តួនាទីថ្មី (MLVT, 2024)។ - ការស្ទង់មតិទាំងពីរប្រើសំណាក និងសំណួរខុសគ្នា ដូច្នេះតួលេខរបស់វាមិនអាចយកមកប្រៀបធៀបគ្នាដោយផ្ទាល់បានទេ។
ហេតុអ្វីអ្នកបញ្ចប់ការសិក្សាគ្មានការងារធ្វើញឹកញាប់ជាង? - ការពន្យល់ពីភាពមិនស៊ីគ្នា (mismatch)៖ គុណវុឌ្ឍិខ្លះប្រហែលជាមិនស៊ីនឹងអ្វីដែលនិយោជកត្រូវការ។ - ការពន្យល់ពីការស្វែងរកការងារ៖ អ្នកដែលរៀនតិច ប្រហែលជាមិនអាចរង់ចាំបាន ដូច្នេះពួកគេធ្វើការងារអ្វីក៏បាន។ អ្នកបញ្ចប់ការសិក្សាប្រហែលជារង់ចាំយូរជាង ដើម្បីបានការងារល្អជាង។
តើ TVET មានប្រសិទ្ធភាពឬទេ? - ទស្សនៈក្រសួង៖ អ្នកនាំពាក្យ MLVT បញ្ជាក់ថា លទ្ធផលការងារបង្ហាញថា ការបណ្តុះបណ្តាលនេះស៊ីនឹងតម្រូវការទីផ្សារការងារ។ - ការប្រុងប្រយ័ត្ន៖ មិនទាន់មានការវាយតម្លៃឯករាជ្យណាមួយ ត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយនៅឡើយទេ។ អ្នកនាំពាក្យដដែលក៏បញ្ជាក់ដែរថា ក្រសួងត្រូវធ្វើឱ្យប្រាកដថា និយោជកឯកជនទទួលស្គាល់ជំនាញទាំងនេះ។
អំពីទិន្នន័យ
- តួលេខការងារ មកពីការអង្កេតកម្លាំងពលកម្មឆ្នាំ 2025 ដែលប្រមូលនៅចុងឆ្នាំ 2025។ តួលេខទាំងនេះជាតួលេខបឋម អាចនឹងផ្លាស់ប្តូរ ហើយមិនគួរយកទៅប្រៀបធៀបជាមួយការអង្កេតឆ្នាំ 2019 ទេ។
- អត្រាបញ្ចប់បឋមសិក្សា និងមធ្យមសិក្សាបឋមភូមិ មកពីធនាគារពិភពលោក (2024)។ មធ្យមសិក្សាទុតិយភូមិ ប្រើទិន្នន័យក្រសួងអប់រំ (2022/23) ដែលរាប់តាមវិធីខុសគ្នា។
- SEA-PLM (ថ្នាក់ទី 5, 2024) និង PISA (សិស្សអាយុ 15 ឆ្នាំដែលកំពុងរៀន, 2025) ជាតេស្តខុសគ្នា ហើយមិនអាចបូកបញ្ចូលគ្នាបានទេ។
- ចំណែកកម្លាំងពលកម្មតាមកម្រិតអប់រំ ជាការគណនារបស់យើង។ ការប្រើអ៊ីនធឺណិត ចំណែកវិស័យអប់រំក្នុងការចំណាយរបស់រដ្ឋាភិបាល និងតួលេខ 68% ជាការប៉ាន់ស្មាន។ កម្រិតខ្ពស់បំផុតនៅឆ្នាំ 2043 ជាការព្យាករ។ តួលេខ TVET ជាតួលេខដែលក្រសួងរាយការណ៍។
- តួលេខ EuroCham មកពីសេចក្តីសង្ខេបរបស់ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយពាណិជ្ជកម្ម ហើយយើងមិនអាចរករបាយការណ៍ដើមបានទេ។ តួលេខថ្នាក់កុំព្យូទ័រ ជាតួលេខឆ្នាំ 2021 ដែលជាតួលេខចុងក្រោយបំផុតដែលមាន។




