តើមានអ្វីកើតឡើងចំពោះទន្លេមេគង្គ និងទន្លេសាប ហើយហេតុអ្វីរឿងនេះសំខាន់សម្រាប់ស្បៀងអាហាររបស់ប្រជាជនកម្ពុជា? នៅឆ្នាំ 2026 បឹងទន្លេសាបចាប់ផ្តើមឡើងទឹកយឺត 6 សប្តាហ៍ ហើយកម្រិតទឹកនៅតែទាប (គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ ឬ MRC, បណ្តោះអាសន្ន)។ ក្នុងរយៈពេលវែង បរិមាណទឹកដែលហូរចូលបឹង បានថយចុះជិត 30% (Quan et al., 2025)។ រឿងនេះសំខាន់ ព្រោះប្រជាជនកម្ពុជាទទួលបានប្រូតេអ៊ីនសត្វប្រមាណ 70% ពីត្រី (អង្គការស្បៀងអាហារ និងកសិកម្ម ឬ FAO ប្រចាំកម្ពុជា, 2026)។
អ្វីដែលបានកើតឡើង
នៅរដូវវស្សា ទឹកទន្លេមេគង្គឡើងខ្ពស់ខ្លាំង រហូតរុញទឹកឱ្យហូរបញ្ច្រាសចូលដងទន្លេសាប។ ទឹកនេះធ្វើឱ្យបឹងទន្លេសាបពេញ។ អ្នកវិទ្យាសាស្ត្រហៅបាតុភូតនេះថា លំហូរបញ្ច្រាស (reverse flow)។ ក្នុងឆ្នាំធម្មតា បឹងនេះរីកធំប្រមាណ 6 ដង ពីប្រមាណ 2,500 ទៅប្រមាណ 15,000 គីឡូម៉ែត្រការ៉េ (គណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ, ការប៉ាន់ស្មាន)។ ការឡើងចុះប្រចាំឆ្នាំនេះ ហៅថាចង្វាក់ទឹកជំនន់ (flood pulse) ដែលជាចង្វាក់បេះដូងរបស់បឹង។
នៅឆ្នាំ 2026 ចង្វាក់បេះដូងនេះមកយឺត។ លំហូរបញ្ច្រាសបានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី 10 ខែកក្កដា ឆ្នាំ 2026 (MRC, បណ្តោះអាសន្ន)។ នៅឆ្នាំ 2025 វាចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃទី 29 ខែឧសភា។ មានន័យថា យឺតជាង 42 ថ្ងៃ (ការគណនារបស់យើង, បណ្តោះអាសន្ន)។ គិតត្រឹមថ្ងៃទី 21 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2026 ទឹក 35.67 គីឡូម៉ែត្រគូប បានហូរចូលបឹង (MRC, បណ្តោះអាសន្ន, រដូវកាលនៅមិនទាន់ចប់)។
បឹងក៏នៅតែមានទឹកតិចដែរ។ នៅខែសីហា ឆ្នាំ 2025 បឹងមានទឹកប្រមាណ 98% នៃបរិមាណទឹកមធ្យមរយៈពេលវែង (MRC)។ នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ 2026 វាមានប្រមាណ 69% ហើយនៅខែសីហា ឆ្នាំ 2026 មានប្រមាណ 59% (MRC, បណ្តោះអាសន្ន)។ ដូច្នេះ ក្នុងចំណោមទឹកធម្មតា រៀងរាល់ 10 លីត្រ មានប្រមាណ 4 លីត្របានបាត់ទៅ (ការគណនារបស់យើង, បណ្តោះអាសន្ន)។
ការសិក្សាមួយនៅឆ្នាំ 2025 បានរកឃើញថា លំហូរបញ្ច្រាសកំពុងរួមតូចតាមពេលវេលា។ ជាមធ្យម វាមាន 41.5 គីឡូម៉ែត្រគូបក្នុងមួយឆ្នាំ នៅឆ្នាំ 1996–2009 និង 29.3 នៅឆ្នាំ 2010–2024។ នេះជាការថយចុះជិត 30% (Quan et al., 2025, ការប៉ាន់ស្មានពីការស្រាវជ្រាវ)។
ហេតុអ្វីចង្វាក់ទឹកជំនន់ចុះខ្សោយ?
អ្នកស្រាវជ្រាវលើកឡើងពីកត្តាបួន។
- ភ្លៀង។ នៅឆ្នាំ 2020 លំហូរបញ្ច្រាសមានត្រឹមតែ 58% នៃមធ្យមឆ្នាំ 2008–2021 របស់វា។ នៅឆ្នាំ 2021 វាមាន 51%។ MRC បញ្ជាក់ថា ភ្លៀងតិចជាកត្តាចម្បង (MRC, 2022)។
- ទំនប់នៅផ្នែកខាងលើទន្លេ (upstream)។ ទំនប់ស្តុកទឹកទុកនៅរដូវវស្សា ហើយបញ្ចេញទឹកនៅរដូវប្រាំង។ នៅឆ្នាំ 2019–2021 អាងស្តុកទឹកធំបំផុតពីររបស់ចិន បានទប់ទឹកទុក 10 ទៅ 20 គីឡូម៉ែត្រគូបក្នុងមួយឆ្នាំ។ បរិមាណនេះស្មើនឹង 30% ទៅ 60% នៃលំហូរបញ្ច្រាសមធ្យម (MRC, 2022, ការប៉ាន់ស្មាន)។
- ការជីកយកខ្សាច់ (sand mining)។ ខ្សាច់ប្រមាណ 32 លានតោន ត្រូវបានយកចេញពីទន្លេនានានៅកម្ពុជានៅឆ្នាំ 2011 និងប្រមាណ 59 លានតោននៅឆ្នាំ 2020។ ទន្លេនាំខ្សាច់មកតែប្រមាណ 6.2 លានតោនក្នុងមួយឆ្នាំប៉ុណ្ណោះ (Quan et al., 2025, ការប៉ាន់ស្មាន)។ ដូច្នេះ នៅឆ្នាំ 2020 ខ្សាច់ដែលយកចេញ ច្រើនជាងខ្សាច់ដែលហូរចូលមកប្រមាណ 9 ទៅ 10 ដង (ការគណនារបស់យើង)។ បាតទន្លេដែលកាន់តែជ្រៅ ធ្វើឱ្យទឹកហូរកាត់ហួសបឹងយ៉ាងលឿន ជំនួសឱ្យការរុញចូលបឹង។ ការសិក្សានេះប៉ាន់ស្មានថា កត្តានេះតែមួយ បានកាត់បន្ថយលំហូរបញ្ច្រាស 40% ទៅ 50% នៅឆ្នាំ 1998–2018 (ការប៉ាន់ស្មានតាមគំរូ)។
- ទឹកសម្រាប់កសិកម្ម។ ការសិក្សាមួយនៅឆ្នាំ 2022 លើកឡើងពីធារាសាស្ត្រ (irrigation) ពោលគឺការយកទឹកទន្លេទៅដាំដំណាំ៖ ប្រមាណ 2.1 គីឡូម៉ែត្រគូបក្នុងមួយឆ្នាំ នៅតំបន់ទំនាបលិចទឹក (floodplains) របស់កម្ពុជា (Chua et al., 2022, ការប៉ាន់ស្មានសម្រាប់ឆ្នាំ 1976–2019)។
អ្នកពាក់ព័ន្ធ
ប្រទេសប្រាំមួយប្រើប្រាស់ទន្លេនេះរួមគ្នា៖ ចិន មីយ៉ាន់ម៉ា ឡាវ ថៃ កម្ពុជា និងវៀតណាម។ ក្នុងនោះ បួនប្រទេសជាសមាជិកនៃគណៈកម្មការទន្លេមេគង្គ៖ កម្ពុជា ឡាវ ថៃ និងវៀតណាម។ MRC ប្រមូលទិន្នន័យ ប៉ុន្តែមិនអាចបញ្ជាប្រទេសនានាថាត្រូវសាងសង់អ្វីនោះទេ។ ចាប់តាំងពីខែតុលា ឆ្នាំ 2020 មក ចិនចែករំលែកទិន្នន័យទឹកទន្លេ និងទឹកភ្លៀងពេញមួយឆ្នាំ ពីស្ថានីយ 2 (MRC)។
អាងទន្លេមេគង្គមានទំនប់ 1,055 ដែលក្នុងនោះ 661 កំពុងដំណើរការ។ ទំនប់ទាំងនេះរួមគ្នាអាចផលិតអគ្គិសនីបានរហូតដល់ 36,058 មេហ្គាវ៉ាត់ (Ang et al., 2024, ទិន្នន័យដល់ឆ្នាំ 2023)។ ទំនប់ផ្តល់អគ្គិសនី និងទឹកច្រើនជាងមុននៅរដូវប្រាំង។ ទំនប់ក៏ទប់ទុកដីល្បាប់ (sediment) ពោលគឺភក់ និងខ្សាច់ដែលទន្លេនាំមក ហើយរារាំងការធ្វើដំណើររបស់ត្រីផងដែរ (MRC; WWF et al., 2024)។
ហានិភ័យ និងសំណួរដែលនៅចំហ
- ត្រី។ តំបន់ទន្លេមេគង្គក្រោមចាប់បានត្រីធម្មជាតិប្រមាណ 2.3 លានតោនក្នុងមួយឆ្នាំ ដែលមានតម្លៃប្រមាណ US$11 ពាន់លាន (MRC, ការប៉ាន់ស្មាន)។ MRC បញ្ជាក់ថា ត្រីដែលចាប់បានក្នុងប៉ុន្មានឆ្នាំថ្មីៗនេះមានបរិមាណទាបជាងមុន ភាគច្រើនមកពីបឹងទន្លេសាប (MRC, 2023)។ ប្រមាណ 1 ក្នុង 5 នៃប្រភេទត្រី 1,148 ប្រភេទនៅទន្លេមេគង្គ កំពុងរងការគំរាមកំហែងរួចហើយ ពោលគឺប្រឈមនឹងការផុតពូជ (WWF et al., 2024, ការវាយតម្លៃ)។
- ដីល្បាប់។ ដីល្បាប់ផ្តល់ជីជាតិដល់ដីកសិកម្ម។ នៅស្ថានីយតាមដាននានាក្នុងតំបន់ទន្លេមេគង្គក្រោម ដីល្បាប់បានថយចុះប្រមាណពាក់កណ្តាល ពីឆ្នាំ 2012 ដល់ 2022 (MRC, 2023)។ ក្នុងសេណារីយ៉ូមួយរបស់ MRC សម្រាប់ឆ្នាំ 2040 ប្រសិនបើគ្មានវិធានការកាត់បន្ថយការខូចខាតទេ ដីល្បាប់ដែលទៅដល់តំបន់ដីសណ្តទន្លេមេគង្គ អាចថយចុះ 97% ធៀបនឹងឆ្នាំ 2007 (ការព្យាករ)។
- លំហូរទឹក។ ប្រសិនបើបាតទន្លេនៅតែបន្តស្រុតចុះ លំហូរបញ្ច្រាសអាចថយចុះប្រមាណ 69% នៅឆ្នាំ 2038 ធៀបនឹងឆ្នាំ 1998 (Quan et al., 2025, ការព្យាករ)។
ន័យសម្រាប់អ្នក
ប្រូតេអ៊ីនសត្វដែលប្រជាជនកម្ពុជាបរិភោគ ប្រមាណ 70% បានមកពីត្រី (FAO Cambodia, 2026, ការប៉ាន់ស្មាន)។ ប្រជាជនកម្ពុជាប្រមាណ 4 នាក់ ក្នុងចំណោម 10 នាក់ ពឹងផ្អែកលើបឹងទន្លេសាប និងតំបន់ទំនាបលិចទឹករបស់វា សម្រាប់ស្បៀងអាហារ និងប្រាក់ចំណូល (MRC, ការប៉ាន់ស្មាន)។
នៅឆ្នាំ 2025 កម្ពុជាផលិតត្រីបាន 978,560 តោន កើនឡើង 5.6% ធៀបនឹងឆ្នាំ 2024 (FAO Cambodia, 2026, តួលេខផ្លូវការ)។ ប្រមាណពាក់កណ្តាល (53%) មកពីទន្លេ បឹង និងតំបន់ទំនាបលិចទឹក។ ប្រមាណមួយភាគបី (33%) មកពីការចិញ្ចឹមត្រី ហើយនៅសល់ (14%) មកពីសមុទ្រ (ចំណែក៖ ការគណនារបស់យើង)។
ដូច្នេះ ផលិតកម្មសរុបជាតិនៅតែកើនឡើង។ ប៉ុន្តែត្រីធម្មជាតិ ដែលគ្រួសារជាច្រើនចាប់ដោយខ្លួនឯង ពឹងផ្អែកលើចង្វាក់ទឹកជំនន់។ ពេលបឹងរួមតូច តំបន់នេសាទក៏រួមតូចដែរ។ នេះអាចមានន័យថា គ្រួសារដែលនេសាទដើម្បីហូប នឹងមានអាហារតិចជាងមុន។
ទស្សនៈខុសៗគ្នា
- បាតទន្លេ។ Quan et al. (2025) ភ្ជាប់តែប្រមាណ 8% នៃការថយចុះលំហូរបញ្ច្រាស ទៅនឹងការប្រែប្រួលលំហូរទឹកពីផ្នែកខាងលើទន្លេ។ ពួកគេថា បាតទន្លេដែលកាន់តែជ្រៅ គឺជាកត្តាចម្បង (ការប៉ាន់ស្មានតាមគំរូ)។
- ការប្រែប្រួលនៅផ្នែកខាងលើទន្លេ និងទឹកសម្រាប់កសិកម្ម។ Chua et al. (2022) ភ្ជាប់តែ 5% ទៅ 21% នៃការថយចុះលំហូរទឹកទន្លេនៅកំពង់ចាម និងក្រចេះ ទៅនឹងការប្រែប្រួលនៅផ្នែកខាងលើទន្លេ ពោលគឺទំនប់ និងភ្លៀងរួមគ្នា។ ពួកគេក៏លើកឡើងពីធារាសាស្ត្រផងដែរ (ការប៉ាន់ស្មាន)។
- ទំនប់។ Mekong Dam Monitor (Stimson Center) ដែលជាអ្នកតាមដានឯករាជ្យ បានបញ្ជាក់ថា នៅដើមខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2026 ទឹកទន្លេ “ទាបជាងធម្មតាប្រមាណមួយម៉ែត្រ” “ភាគច្រើនដោយសារការរឹតបន្តឹងលំហូរទឹកដោយទំនប់នៅផ្នែកខាងលើទន្លេ” (ការវាយតម្លៃរបស់អ្នកតាមដាននេះ)។
- ភ្លៀង។ MRC បញ្ជាក់ថា ភ្លៀងតិចជាកត្តាចម្បងនៃលំហូរទឹកទាបក្នុងឆ្នាំ 2019–2021 (MRC, 2022)។
- អាកាសធាតុ។ អ្នកគាំទ្រទំនប់អះអាងថា ការប្រែប្រួលអាកាសធាតុគឺជាកត្តាចម្បង នេះបើតាមរបាយការណ៍របស់ International Crisis Group (2024)។
អំពីទិន្នន័យ
- ទិន្នន័យទឹកគិតត្រឹមថ្ងៃទី 21 ខែកញ្ញា ឆ្នាំ 2026។ តួលេខទឹកឆ្នាំ 2026 ទាំងអស់របស់ MRC ជាតួលេខបណ្តោះអាសន្ន៖ ថ្ងៃចាប់ផ្តើម 10 ខែកក្កដា, 35.67 គីឡូម៉ែត្រគូប, 69% និង 59%។
- បរិមាណទឹកក្នុងបឹង គិតជាភាគរយនៃមធ្យមរយៈពេលវែងរបស់ MRC មិនមែនជាបរិមាណជាក់ស្តែងទេ។
- បរិមាណសរុបនៃរដូវកាលឆ្នាំ 2026 មធ្យមប្រចាំឆ្នាំរយៈពេលវែង និងចំណែកឆ្នាំ 2020–2021 ជារង្វាស់ខុសៗគ្នា។ មិនអាចយកមកប្រៀបធៀបគ្នាដោយផ្ទាល់បានទេ។
- តួលេខអំពីមូលហេតុ ជាការប៉ាន់ស្មានពីការស្រាវជ្រាវ។ តួលេខឆ្នាំ 2038 និង 2040 ជាការព្យាករ។ 42 ថ្ងៃ, “4 ក្នុង 10 លីត្រ”, “9 ទៅ 10 ដង” និងចំណែក 53/33/14% ជាការគណនារបស់យើង។
- ផលិតកម្មត្រីប្រើតែតួលេខឆ្នាំ 2025 របស់ FAO Cambodia ប៉ុណ្ណោះ។ ទិន្នន័យទំនប់គិតត្រឹមឆ្នាំ 2023។




