តើអ្នកធ្លាប់ទៅលេងប្រទេសជិតខាង ដោយគ្មានទិដ្ឋាការទេ? រឿងនេះពាក់ព័ន្ធច្រើនជាមួយអាស៊ាន គឺសមាគមប្រជាជាតិអាស៊ីអាគ្នេយ៍។ កម្ពុជាបានចូលជាសមាជិកនៅឆ្នាំ ១៩៩៩។ សព្វថ្ងៃ ប្រហែល ១ ដុល្លារ ក្នុងចំណោម ៤ ដុល្លារនៃពាណិជ្ជកម្មរបស់កម្ពុជា គឺជាមួយប្រទេសអាស៊ាន។ ប៉ុន្តែ កម្ពុជាទិញពីប្រទេសទាំងនោះ ច្រើនជាងលក់ឆ្ងាយណាស់ ហើយក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ វិវាទព្រំដែនរវាងសមាជិកពីរ បានសាកល្បងក្រុមនេះ។
សំណួរចម្បង៖ ចាប់តាំងពីចូលជាសមាជិកក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ តើអាស៊ានមានន័យយ៉ាងណាចំពោះពាណិជ្ជកម្ម ការធ្វើដំណើរ និងសំឡេងរបស់កម្ពុជាក្នុងតំបន់?
អាយុទិន្នន័យ៖ តួលេខពាណិជ្ជកម្មពេញមួយឆ្នាំ គឺសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៥។ តួលេខពាណិជ្ជកម្មចុងក្រោយ គឺពីខែមករា ដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៦ (ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម ផ្សាយខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៦)។ តួលេខទេសចរណ៍ពេញមួយឆ្នាំ គឺសម្រាប់ឆ្នាំ ២០២៥ ហើយតួលេខចុងក្រោយ គឺពីខែមករា ដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៦ (ក្រសួងទេសចរណ៍ ផ្សាយថ្ងៃទី ២៧ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៦)។ GDP គឺជាទិន្នន័យរបស់ធនាគារពិភពលោក រហូតដល់ឆ្នាំ ២០២៥។ ការស្ទង់មតិក្នុងតំបន់ ធ្វើឡើងនៅខែមករា ដល់ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៦។ យើងប្រាប់ឆ្នាំនៃតួលេខនីមួយៗ។
តើកម្ពុជាបានក្លាយជាសមាជិកដោយរបៀបណា?
អាស៊ានចាប់ផ្តើមនៅឆ្នាំ ១៩៦៧។ កម្ពុជាគ្រោងនឹងចូលជាសមាជិកនៅឆ្នាំ ១៩៩៧។ បន្ទាប់ពីព្រឹត្តិការណ៍នៅកម្ពុជា ក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៩៧ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាស៊ាន បានពន្យារការចូលរបស់កម្ពុជា «រហូតដល់ពេលក្រោយ» (កិច្ចប្រជុំពិសេស ថ្ងៃទី ១០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៩៩៧)។ ឡាវ និងមីយ៉ាន់ម៉ា បានចូលតាមពេលកំណត់។
នៅថ្ងៃទី ៣០ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៩ នៅទីក្រុងហាណូយ កម្ពុជាបានចូលជាសមាជិកទី ១០។ កម្ពុជាបានចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីប្រកាសស្តីពីការទទួលយក និងពិធីសារស្តីពីការចូលជាភាគីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងអាស៊ាន។ អគ្គលេខាធិការអាស៊ាន បាននិយាយថា ចក្ខុវិស័យរបស់ស្ថាបនិក ត្រូវបានសម្រេច «នៅទីបំផុត»។
អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ អាស៊ានមានសមាជិក ១០។ ទីម័រឡេស្ដេ បានក្លាយជាសមាជិកទី ១១ នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៥។
តើសមាជិកភាព បានផ្លាស់ប្តូរពាណិជ្ជកម្មយ៉ាងដូចម្តេច?
ការចូលជាសមាជិក មានន័យថាត្រូវចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មរបស់អាស៊ាន។ សព្វថ្ងៃ កិច្ចព្រមព្រៀងសំខាន់ គឺ ATIGA កិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មទំនិញអាស៊ាន។ វាត្រូវបានចុះហត្ថលេខានៅថ្ងៃទី ២៦ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០០៩ នៅឆាអាំ ប្រទេសថៃ ហើយចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី ១៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០១០។ វាកាត់បន្ថយពន្ធគយ។ ពន្ធគយ គឺជាពន្ធលើទំនិញដែលមកពីបរទេស។ សមាជិកថ្មីៗ ដូចជាកម្ពុជា ទទួលបានពេលវេលាច្រើនជាង ដើម្បីកាត់បន្ថយពន្ធរបស់ខ្លួន។ ក្នុងខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៥ សមាជិកក៏បានចុះហត្ថលេខាលើកំណែកែលម្អ ATIGA ដែរ។ វាមិនទាន់ចូលជាធរមាននៅឡើយទេ។
ផលិតផលនីមួយៗ មានលេខកូដផ្ទាល់ខ្លួន ក្នុងតារាងពន្ធគយ។ ចំណែកលេខកូដពន្ធគយរបស់កម្ពុជា ដែលស្មើសូន្យសម្រាប់ទំនិញមកពីអាស៊ាន បានកើនឡើងដូចនេះ (ERIA ឆ្នាំ ២០២១)៖
- ឆ្នាំ ២០០៩៖ ៧,០៦%
- ឆ្នាំ ២០១០៖ ៩,៨៩%
- ឆ្នាំ ២០១៤៖ ៥៩,៦៤%
- ឆ្នាំ ២០១៥៖ ៩១,៥៣%
- ឆ្នាំ ២០១៨៖ ៩៨,៥៧%
នេះរាប់លេខកូដផលិតផល មិនមែនតម្លៃពាណិជ្ជកម្មទេ។
ពាណិជ្ជកម្មទំនិញទ្វេផ្លូវរបស់កម្ពុជាជាមួយអាស៊ាន (ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម)៖
- ឆ្នាំ ២០២៣៖ ១៣,៩៦ ពាន់លានដុល្លារ
- ឆ្នាំ ២០២៤៖ ១៥,៦៩ ពាន់លានដុល្លារ (+១២,៤%)
- ឆ្នាំ ២០២៥៖ ១៦,៣៧ ពាន់លានដុល្លារ
- ខែមករា ដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៦៖ ១៤,២៦ ពាន់លានដុល្លារ (+១៦%)
ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ នោះស្មើនឹងប្រហែល ២៥% នៃពាណិជ្ជកម្មទំនិញសរុបរបស់កម្ពុជា ៦៥,២៤ ពាន់លានដុល្លារ (តាមការគណនារបស់យើង)។ ពីខែមករា ដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៦ វាមាន ២៤% នៃ ៥៨,៤៨ ពាន់លានដុល្លារ។ នោះគឺប្រហែល ១ ដុល្លារ ក្នុងចំណោម ៤ ដុល្លារ។
ពាណិជ្ជកម្មភាគច្រើន ហូរតែទិសដៅមួយ
ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ អាស៊ានផ្គត់ផ្គង់ ៣១,៥% នៃការនាំចូលរបស់កម្ពុជា (១០,៦៩ ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងចំណោម ៣៣,៩៦ ពាន់លានដុល្លារ)។ អាស៊ានទិញ ១៨,១% នៃការនាំចេញរបស់កម្ពុជា (៥,៦៧ ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងចំណោម ៣១,២៨ ពាន់លានដុល្លារ) ភាគច្រើនជាអង្ករ គ្រាប់ស្វាយចន្ទី កៅស៊ូ ដំឡូងមី និងចេក។ ដូច្នេះ កម្ពុជាទិញច្រើនជាងលក់ ប្រហែល ៥,០ ពាន់លានដុល្លារ (តាមការគណនារបស់យើង)។
ពីខែមករា ដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៦ ការនាំចូលពីអាស៊ាន បានកើនឡើង ៣២,៦% ប្រហែលមួយភាគបី ដល់ ៨,១៤ ពាន់លានដុល្លារ។ ការនាំចេញទៅអាស៊ាន នៅដដែល ត្រឹម ៣,៥៤ ពាន់លានដុល្លារ (+០,១៤%)។ ដៃគូអាស៊ានកំពូលទាំង ៥ របស់កម្ពុជា គឺវៀតណាម សិង្ហបុរី ថៃ ម៉ាឡេស៊ី និងឥណ្ឌូណេស៊ី។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ លំដាប់គឺ វៀតណាម ថៃ សិង្ហបុរី ឥណ្ឌូណេស៊ី និងម៉ាឡេស៊ី។
RCEP ភាពជាដៃគូសេដ្ឋកិច្ចគ្រប់ជ្រុងជ្រោយក្នុងតំបន់ គឺជាកិច្ចព្រមព្រៀងពាណិជ្ជកម្មធំជាងមុន រវាងអាស៊ាន និងដៃគូ រួមមានចិន ជប៉ុន អូស្ត្រាលី និងនូវែលសេឡង់។ ការចរចារបស់វា បានចាប់ផ្តើមនៅភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី ២០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ២០១២។ វាចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី ១ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២២។ កម្ពុជាស្ថិតក្នុងចំណោមប្រទេសដំបូងគេ ដែលផ្តល់សច្ចាប័នលើវា។
តើកម្ពុជាមានសំឡេងអ្វីខ្លះ ក្នុងអាស៊ាន?
ជារៀងរាល់ឆ្នាំ សមាជិកផ្សេងគ្នា ធ្វើជាប្រធានអាស៊ាន និងរៀបចំកិច្ចប្រជុំកំពូល។ កម្ពុជាធ្លាប់ធ្វើជាប្រធាន ៣ ដង។
- ឆ្នាំ ២០០២៖ នៅកិច្ចប្រជុំកំពូលនៅភ្នំពេញ អាស៊ាន និងចិន បានចុះហត្ថលេខាលើក្របខ័ណ្ឌសម្រាប់តំបន់ពាណិជ្ជកម្មសេរី និងសេចក្តីប្រកាសស្តីពីការប្រព្រឹត្តនៅសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ អាស៊ានក៏បានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងទេសចរណ៍មួយដែរ។
- ឆ្នាំ ២០១២៖ ការចរចា RCEP បានចាប់ផ្តើម ហើយមេដឹកនាំបានអនុម័តសេចក្តីប្រកាសសិទ្ធិមនុស្សអាស៊ាន។
- ឆ្នាំ ២០២២៖ មេដឹកនាំបានយល់ព្រម «ជាគោលការណ៍» ទទួលទីម័រឡេស្ដេ។
នៅថ្ងៃទី ៩ ខែមករា ឆ្នាំ ២០២៣ លោក កៅ គឹមហួន បានចូលកាន់តំណែងជាអគ្គលេខាធិការអាស៊ានទី ១៥។ លោកជាជនជាតិកម្ពុជាដំបូងគេ ក្នុងតំណែងនេះ។ លោកដឹកនាំលេខាធិការដ្ឋានអាស៊ាន ដែលជាការិយាល័យរបស់ក្រុមនៅហ្សាការតា។ អាណត្តិរបស់លោក គឺពីឆ្នាំ ២០២៣ ដល់ឆ្នាំ ២០២៧។
នៅខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០១២ រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស ដែលជួបប្រជុំនៅភ្នំពេញ មិនអាចឯកភាពលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមបានទេ។ មន្ត្រីបានហៅវាថា ជាលើកដំបូងក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ាន។ សមាជិកមិនយល់ស្របគ្នា លើពាក្យពេចន៍អំពីសមុទ្រចិនខាងត្បូង។ ទស្សនៈពីរ៖
- រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសសិង្ហបុរី (១៣ កក្កដា ២០១២) បានហៅវាថា «មិនធ្លាប់មានក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រអាស៊ាន» ហើយបាននិយាយថា «ការស្ងៀមស្ងាត់ ក៏មិនមែនអព្យាក្រឹតដែរ»។
- លោកស្រី យូ អៃ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតកម្ពុជាប្រចាំប្រទេសថៃ (លិខិត ២៤ កក្កដា ២០១២) បានសរសេរថា ការបរាជ័យនេះ មកពីសមាជិកពីរដែលមានការទាមទារលើសមុទ្រចិនខាងត្បូង ហើយចង់ឱ្យមានការលើកឡើងពីវិវាទរបស់ពួកគេ។ តាមពាក្យរបស់លោកស្រី៖ «ក្នុងនាមជាប្រធាន កម្ពុជាមិនចង់ចាក់ប្រេងលើភ្លើងទេ»។
តើមានអ្វីកើតឡើង នៅពេលសមាជិកពីរមិនយល់ស្របគ្នា?
ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ វិវាទព្រំដែនរវាងកម្ពុជា និងថៃ បាននាំឱ្យមានការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធ។ បន្ទាប់ពីការប៉ះទង្គិចខ្លីមួយ នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៥ ការប្រយុទ្ធបានកើនឡើងនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៥ ហើយម្តងទៀតនៅចុងឆ្នាំ។ ប្រទេសទាំងពីរ ជាសមាជិកអាស៊ាន។
នៅថ្ងៃទី ២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៥ ម៉ាឡេស៊ី ក្នុងនាមជាប្រធានអាស៊ាន បានរៀបចំកិច្ចចរចាបទឈប់បាញ់ នៅពូត្រាចាយ៉ា។ សហរដ្ឋអាមេរិក បានសហការរៀបចំ ហើយចិនបានចូលរួម។ នៅថ្ងៃទី ២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៥ នាយករដ្ឋមន្ត្រីទាំងពីរ បានចុះហត្ថលេខាលើសេចក្តីប្រកាសរួម នៅគូឡាឡាំពួ។ វាបានបង្កើតក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន ដើម្បីសង្កេតបទឈប់បាញ់។
រដ្ឋាភិបាលទាំងពីរ មើលឃើញជំហានបន្ទាប់ខុសៗគ្នា៖
- កម្ពុជា (ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥)៖ សភាបានគាំទ្រការនាំតំបន់ព្រំដែនដែលមានវិវាទ ៤ ទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ។
- ថៃ (ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥)៖ បាននិយាយថា ខ្លួនត្រៀមខ្លួនចរចា «តាមរយៈយន្តការទ្វេភាគីដែលមានស្រាប់» ដូចជាគណៈកម្មការព្រំដែនរួម។ ទ្វេភាគី មានន័យថា រវាងប្រទេសទាំងពីរតែប៉ុណ្ណោះ។
អត្ថបទនៃសេចក្តីប្រកាសខែតុលា ឆ្នាំ ២០២៥ តម្រូវឱ្យភាគីទាំងពីរប្តេជ្ញាដោះស្រាយវិវាទព្រំដែន «តាមរយៈមធ្យោបាយសន្តិវិធី និងច្បាប់អន្តរជាតិ»។ វាកំណត់គណៈកម្មាធិការព្រំដែនតំបន់ គណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ និងគណៈកម្មការព្រំដែនរួម ជា «យន្តការទ្វេភាគី ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាពាក់ព័ន្ធនឹងព្រំដែន»។
វិវាទនេះ ក៏ប៉ះពាល់ដល់ពាណិជ្ជកម្ម និងការធ្វើដំណើរដែរ។ ថៃបានរឹតបន្តឹងច្រកព្រំដែន ចាប់ពីថ្ងៃទី ៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥ ហើយបិទច្រកទាំងអស់ ចាប់ពីថ្ងៃទី ២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥។ ច្រកទាំងនោះនៅតែបិទនៅខែមេសា ឆ្នាំ ២០២៦។ កម្ពុជាបានបញ្ឈប់ការនាំចូលផ្លែឈើ និងបន្លែពីថៃ (១៧ មិថុនា ២០២៥) និងប្រេងឥន្ធនៈ និងឧស្ម័នពីថៃ (២៣ មិថុនា ២០២៥) ហើយបានបិទច្រកពីរ។
- ក្នុងឆ្នាំ ២០២៤ ប្រទេសទាំងពីរ ធ្វើពាណិជ្ជកម្មប្រហែល ៤,៣ ពាន់លានដុល្លារ។ កម្ពុជាទិញពីថៃ ប្រហែល ២៨០–៣១០ លានដុល្លារ ក្នុងមួយខែ។
- ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ការនាំចូលនេះ បានធ្លាក់ចុះមកប្រហែល ១៦០–២១០ លានដុល្លារ ក្នុងមួយខែ (ISEAS ដោយប្រើទិន្នន័យគយកម្ពុជា)។
- ភ្ញៀវមកពីថៃ បានធ្លាក់ចុះ ៥២,៤% ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ មកនៅ ១,០២ លាននាក់។
ការវិភាគរបស់ ISEAS ឆ្នាំ ២០២៦ បានរកឃើញថា កម្ពុជាបានងាកទៅរកផ្លូវអាស៊ានផ្សេងទៀត ដូចជាប្រេងឥន្ធនៈពីសិង្ហបុរី ដើម្បីជៀសវាងការខ្វះខាតថាមពលធ្ងន់ធ្ងរជាងនេះ។
តើអាស៊ានធ្វើបានយ៉ាងណា?
ការស្ទង់មតិ «ស្ថានភាពអាស៊ីអាគ្នេយ៍ ២០២៦» របស់វិទ្យាស្ថាន ISEAS–Yusof Ishak (ខែមករា ដល់ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ ២០២៦) បានសួរអ្នកជំនាញ អ្នកជំនួញ និងមន្ត្រី ចំនួន ២.០០៨ នាក់។ ពួកគេមិនមែនជាសាធារណជនទូទៅទេ។ អំពីតួនាទីរបស់អាស៊ាន ក្នុងវិវាទកម្ពុជា-ថៃ តាមការសង្ខេបរបស់សារព័ត៌មាន៖
- ៣៨,៩% ថា អាស៊ានបានសម្របសម្រួលយ៉ាងសកម្ម មានន័យថា វាបានជួយឱ្យភាគីទាំងពីរនិយាយគ្នា។
- ២៨,១% ថា អាស៊ានបានធ្វើអស់ពីសមត្ថភាព ក្នុងដែនកំណត់របស់ខ្លួន។
- ១៣,៥% ថា អាស៊ានមិនបានប្រើឧបករណ៍ទាំងអស់របស់ខ្លួនទេ។
- ១១,២% ថា តួនាទីរបស់មហាអំណាចខាងក្រៅ ធ្វើឱ្យមានសំណួរថា តើអាស៊ានអាចធ្វើសកម្មភាពដោយខ្លួនឯងបានឬទេ។
នៅពេលសួរអំពីអាស៊ានជាទូទៅ ៣៤,៧% បានលើកឡើងថា «យឺត និងគ្មានប្រសិទ្ធភាព» ជាកង្វល់ធំបំផុតរបស់ពួកគេ (៣៥,០% ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥)។ សេចក្តីសង្ខេបដែលបានផ្សាយ មិនបានផ្តល់តួលេខដាច់ដោយឡែកសម្រាប់កម្ពុជាទេ។
តើវាមានន័យយ៉ាងណាសម្រាប់អ្នក?
- នៅហាង៖ ជិតមួយភាគបីនៃទំនិញដែលកម្ពុជានាំចូល មកពីប្រទេសជិតខាងអាស៊ាន (៣១,៥% ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥)។ លេខកូដពន្ធគយភាគច្រើនលើទំនិញទាំងនោះ ស្មើសូន្យ (៩៨,៥៧% ក្នុងឆ្នាំ ២០១៨)។
- នៅកសិដ្ឋាន៖ កសិករជាច្រើន លក់អង្ករ ស្វាយចន្ទី និងដំឡូងមី ឆ្លងព្រំដែន។
- ការធ្វើដំណើរ៖ ក្នុងឆ្នាំ ២០០៦ សមាជិកអាស៊ានបានឯកភាពលើការធ្វើដំណើររយៈពេលខ្លី ដោយគ្មានទិដ្ឋាការ រហូតដល់ ១៤ ថ្ងៃ «ក្នុងករណីដែលអាចអនុវត្តបាន»។ វិធានជាក់ស្តែងខុសគ្នាតាមប្រទេស។
- ភ្ញៀវទេសចរ៖ ប្រទេសជិតខាង ជាក្រុមភ្ញៀវធំបំផុតរបស់កម្ពុជា។ ពីខែមករា ដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ ២០២៤ ថៃ (៣០,៧%) និងវៀតណាម (២០,២%) មាន ៥០,៩% នៃភ្ញៀវទាំងអស់។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ កម្ពុជាមានភ្ញៀវអន្តរជាតិ ៥,៥៧ លាននាក់ (-១៦,៩%)៖ វៀតណាម ១,២២ លាននាក់ ចិន ១,២០ លាននាក់ និងថៃ ១,០២ លាននាក់។ វៀតណាម និងថៃរួមគ្នា មានប្រហែល ៤០% (តាមការគណនារបស់យើង)។ ពីខែមករា ដល់ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៦ ភ្ញៀវមាន ២,៤៦ លាននាក់ (-៤៣,៧%) ដែលវៀតណាម (៦៥១.៤៨៦ នាក់) និងចិន (៦៤៣.៣១៤ នាក់) នៅលំដាប់ខាងមុខ។
- សេដ្ឋកិច្ច៖ GDP របស់កម្ពុជា បានកើនពី ៣,៥២ ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងឆ្នាំ ១៩៩៩ ដល់ ៥១,២៧ ពាន់លានដុល្លារ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ (ធនាគារពិភពលោក ដុល្លារអាមេរិកតាមតម្លៃបច្ចុប្បន្ន)។ GDP គឺជាតម្លៃសរុបនៃអ្វីៗទាំងអស់ ដែលប្រទេសមួយផលិត។ កត្តាជាច្រើន បានជំរុញកំណើននោះ មិនមែនអាស៊ានតែមួយទេ។
សមាជិកភាព មិនបានរារាំងការប៉ះទង្គិចប្រដាប់អាវុធ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥ ទេ ប៉ុន្តែអាស៊ានបានជួយរៀបចំបទឈប់បាញ់។
ទស្សនៈផ្សេងៗគ្នា អំពីអ្វីដែលសមាជិកភាពបាននាំមក
- ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា (៣០ មេសា ២០២៦)៖ អាស៊ានបានជួយកម្ពុជាពង្រីកពាណិជ្ជកម្ម និងការវិនិយោគ ការតភ្ជាប់ និងខ្សែសង្វាក់ផ្គត់ផ្គង់ ហើយកាត់បន្ថយគម្លាតនៃការអភិវឌ្ឍ។
- ទិន្នន័យ៖ ពាណិជ្ជកម្មជាមួយអាស៊ានបានកើនឡើង ប៉ុន្តែកម្ពុជាលក់ទៅអាស៊ាន តិចជាងទិញឆ្ងាយណាស់។ អ្នកទិញទំនិញនាំចេញធំបំផុតរបស់កម្ពុជា នៅក្រៅអាស៊ាន៖ សហរដ្ឋអាមេរិកបានទិញប្រហែល ៤១% នៃការនាំចេញរបស់កម្ពុជា ក្នុងឆ្នាំ ២០២៥។
យើងមិនផ្តល់មតិទេ។ យើងបង្ហាញទិន្នន័យ ហើយអ្នកជាអ្នកសម្រេច។
តើកម្ពុជាគួរចង់បានអ្វីពីអាស៊ាន ក្នុងឆ្នាំខាងមុខ? ប្រាប់យើងពីគំនិតរបស់អ្នក នៅក្នុងមតិយោបល់។
ប្រភព
- ASEAN Secretariat, Statement by the Secretary-General of ASEAN on the admission of Cambodia, Hanoi, 30 April 1999. https://asean.or.id/secgen/accam_s.htm
- ASEAN Secretariat, Annual Report 1996–1997, Special Meeting of ASEAN Foreign Ministers, 10 July 1997. https://asean.or.id/asc/r9697/asc96r1.htm
- TATOLI, "Cambodia marks 27 years in ASEAN, reaffirms commitment to unity and peace", 30 April 2026. https://en.tatoli.tl/2026/04/30/cambodia-marks-27-years-in-asean-reaffirms-commitment-to-unity-and-peace/16/
- NUS Centre for International Law, Press Statement by the Chairman of the 8th ASEAN Summit, Phnom Penh, 4 November 2002. https://cil.nus.edu.sg/databasecil/2002-press-statement-by-the-chairman-of-the-8th-asean-summit-the-6th-asean3-summit-and-the-asean-china-summit/
- Ministry of Foreign Affairs of Japan, Announcement of the Launch of Negotiations for the RCEP, 20 November 2012. https://www.mofa.go.jp/announce/announce/2012/11/1120_03.html
- AICHR, ASEAN Human Rights Declaration adopted, 18 November 2012. https://aichr.org/news/asean-human-rights-declaration-adopted-and-the-signing-ceremony-of-the-phnom-penh-statement/
- Ministry of Foreign Affairs of Singapore, remarks by the Foreign Minister, Phnom Penh, 13 July 2012. https://asean.mfa.gov.sg/newsroom/press-20120714-2-14-jul-2012/
- The Nation (Thailand), "Cambodia not at fault over joint communique", letter by Ambassador You Ay, 24 July 2012. https://www.nationthailand.com/life/30186893
- ASEAN Leaders' Statement on the Application of Timor-Leste for ASEAN Membership, Phnom Penh, 11 November 2022. https://cil.nus.edu.sg/wp-content/uploads/2022/11/2022-ASEAN-leaders_-stm-on-Timor-Leste.pdf
- Viet Nam News, "Timor-Leste officially becomes ASEAN's 11th member", 26 October 2025. https://vietnamnews.vn/politics-laws/1728144/asean-summit-47-timor-leste-officially-becomes-asean-s-11th-member.html
- ASEAN Secretariat, "Dr. Kao Kim Hourn takes office as new Secretary-General of ASEAN", 10 January 2023. https://asean.org/kao-kim-hourn-takes-office-as-new-secretary-general-of-asean
- NUS Centre for International Law, 2009 ASEAN Trade in Goods Agreement. https://cil.nus.edu.sg/databasecil/2009-asean-trade-in-goods-agreement
- ERIA, Impact of the ATIGA on Intra-ASEAN Trade (2021), chapter 5, Table 5-1. https://eria.org/uploads/media/Books/2021-Impact-of-the-ATIGA-on-Intra-ASEAN-Trade/09_Ch.5-Analysis-Tariff.pdf
- JETRO, report on the Second Protocol to Amend ATIGA, October/November 2025 (Japanese). https://www.jetro.go.jp/ext_images/world/asia/asean/basic_01/pdf/1_rpATIGA202510.pdf
- ADB Southeast Asia Development Solutions, "RCEP Agreement to enter into force on 1 January 2022", 11 November 2021. https://seads.adb.org/news/rcep-agreement-enter-force-1-january-2022
- ASEAN Framework Agreement on Visa Exemption, Kuala Lumpur, 25 July 2006. https://cil.nus.edu.sg/wp-content/uploads/2019/02/2006-ASEAN-Framework-Agreement-on-Visa-Exemption-1-1.pdf
- Ministry of Commerce, trade with ASEAN in 2024, via Vietstock (Khmer Times), 22 January 2025. https://en.vietstock.vn/2025/01/cambodia8217s-trade-with-asean-rises-to-1569-bln-in-2024-up-124-pct-114-598332.htm
- Ministry of Commerce, trade with ASEAN in 2025, via Le Petit Journal Cambodge, 13 January 2026. https://lepetitjournal.com/cambodge/actualites/le-commerce-du-cambodge-avec-lasean-en-hausse-en-2025-431495
- Ministry of Commerce, exports to ASEAN in 2025, via Vietstock (Khmer Times), 10 January 2026. https://en.vietstock.vn/2026/01/cambodias-exports-to-asean-eu-hit-1067b-in-2025-52000-627936.htm
- Ministry of Commerce, January to July 2026, via Vietstock, 18 August 2026. https://en.vietstock.vn/2026/08/cambodia-asean-trade-surges-207-pct-in-first-7-months-of-2026-52000-641265.htm
- Ministry of Commerce, January to September 2026, via Bernama-Xinhua / The Star, 12 October 2026. https://www.thestar.com.my/aseanplus/aseanplus-news/2026/10/12/cambodia039s-trade-with-asean-eu-posts-double-digit-growth-during-jan-sept
- ISEAS–Yusof Ishak Institute, R. Yarrow and S. Kenh, "Cambodia's Economy Before and After the 2025 Border Conflict", ISEAS Perspective 2026/35, 12 May 2026. https://www.iseas.edu.sg/articles-commentaries/iseas-perspective/2026-35-cambodias-economy-before-and-after-the-2025-border-conflict-by-richard-yarrow-and-sovath-kenh/
- Ministry of Tourism, 2025 Tourism Indicators (8 May 2026), via CambodgeMag. https://www.cambodgemag.com/en/post/cambodia-s-tourism-paradox-fewer-visitors-higher-revenues-amid-regional-tensions
- Ministry of Tourism, January to July 2024, via CambodgeMag, 23 September 2024. https://www.cambodgemag.com/en/post/cambodia-more-than-half-of-all-foreign-tourist-arrivals-come-from-thailand-and-vietnam
- Ministry of Tourism, January to September 2026 (27 October 2026), via VietnamPlus (VNA), 29 October 2026. https://en.vietnamplus.vn/foreign-tourist-arrivals-to-cambodia-plunge-437-in-nine-months-post354464.vnp
- ASEAN Secretariat, ASEAN Foreign Ministers' Statement on the Special Meeting hosted by Malaysia, 31 July 2025. https://asean.org/asean-foreign-ministers-statement-on-the-outcome-of-the-special-meeting-hosted-by-malaysia-to-address-the-current-situation-between-cambodia-and-thailand/
- Joint Declaration by the Prime Ministers of Cambodia and Thailand, Kuala Lumpur, 26 October 2025 (Thai MFA copy; White House copy). https://image.mfa.go.th/mfa/0/mkKfL2iULZ/joint_declaration_261025/Thailand_Cambodia_Joint_Declaration.pdf
- Radio Free Asia, "Thailand resists Cambodia push to take border dispute to UN court", 4 June 2025. https://rfa.org/english/cambodia/2025/06/04/cambodia-thailand-border-dispute/
- Border measures: Khaosod English, 7 June 2025; Radio Free Asia, 17 and 23 June 2025; UCA News, 23 June 2025; ScandAsia, 17 April 2026.
- The Nation (Thailand), "ASEAN criticised as too slow in Thai-Cambodia border crisis", 8 April 2026 (ISEAS State of Southeast Asia 2026). https://www.nationthailand.com/news/world/40064830
- Fulcrum (ISEAS), "State of Southeast Asia Survey 2025: ASEAN's Image Fades but Expectations Remain High", 10 April 2025. https://fulcrum.sg/state-of-southeast-asia-survey-2025-aseans-image-fades-but-expectations-remain-high/
- World Bank, World Development Indicators, GDP for Cambodia (current US$), via FRED. https://fred.stlouisfed.org/data/MKTGDPKHA646NWDB
- US share of Cambodia's exports in 2025: Ministry of Commerce, as used in our episode on garment exports (research brief: https://www.thecamdexlab.com/brief/garment-exports).
សេចក្តីបដិសេធ
សេចក្តីបដិសេធ៖ តួលេខក្នុងវីដេអូនេះ ត្រូវបានប្រមូលពីប្រភពសាធារណៈ ដែលត្រូវបានគេជឿថាអាចទុកចិត្តបាន នៅពេលផលិត។ ទិន្នន័យអាចខុសគ្នារវាងប្រភព ហើយអាចត្រូវបានកែប្រែនៅពេលក្រោយ។ ខ្លឹមសារនេះ សម្រាប់គោលបំណងអប់រំតែប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនមែនជាដំបូន្មានហិរញ្ញវត្ថុ វិនិយោគ ឬច្បាប់ទេ។ The Camdex Lab ជាស្ថាប័នឯករាជ្យ ហើយមិនមានទំនាក់ទំនង ឬមិនត្រូវបានគាំទ្រដោយអង្គការណាមួយដែលបានលើកឡើងនោះទេ។ រកឃើញកំហុសមែនទេ? សូមប្រាប់យើង ហើយយើងនឹងកែតម្រូវ។




